---

این مطالعه به بررسی استراتژی‌های نحوی و موضوعی توسط یک مدل ترجمه مبتنی بر هوش مصنوعی، ChatGPT، در ترجمه ادبی انگلیسی به فارسی می‌پردازد. نظریه جابجایی خطی مونا بیکر (2011) با هدف ارزیابی این است که آیا و تا چه حد چهار استراتژی اصلی (تغییر صدا، تغییر فعل، اسم‌سازی و اضافه کردن) در متن تولید شده توسط هوش مصنوعی رخ می‌دهند. مجموعه داده‌ها شامل داستان کوتاه «اغتشاش در یک همسرائی محلی» اثر توماس هاردی و ترجمه کامل فارسی آن است که توسط ChatGPT تولید شده است. یک روش مقایسه‌ای کیفی اتخاذ شد که در آن طرح بیکر به عنوان نقطه شروع تحلیل متن در نظر گرفته شد. چهل و چهار بخش شناسایی و بررسی شد که هر کدام استفاده از حداقل یکی از استراتژی‌های ذکر شده را نشان می‌دهند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ChatGPT به طور ضمنی از هر چهار استراتژی به طور قابل توجهی استفاده می‌کند: تغییر فعل (31.82٪)، تغییر صدا (27.27٪)، اسم‌سازی (22.73٪) و اضافه کردن (18.18٪). این نتایج ساختار موضوعی و انسجام ارتباطی را در بیشتر موارد حفظ کرد. این مطالعه ظرفیت ChatGPT را برای پاسخگویی به ترجمه کاربردی در ترجمه ادبی با وفاداری اصطلاحی، ریتمیک و بلاغی مشخص می‌کند. این امر نشان می‌دهد که استراتژی‌های بیکر نه تنها برای مترجمان انسانی، بلکه به عنوان ابزاری ارزشمند برای ارزیابی و پس از ویرایش ترجمه‌های هوش مصنوعی، به ویژه ادبیات نیز معتبر هستند.

---

ترجمه ادبی، وسیله‌ای برای انتقال ارزش‌های ایدئولوژیک از یک فرهنگ به فرهنگی دیگر است. این مقاله با انجام تحلیل گفتمان انتقادی بر دو فرامتن فارسی از رمان «یِ «چشم‌هایشان خدا را می‌نگریست» نوشته زورا نیل هرستون، چگونگی بازنمایی درون‌مایه‌های جنسیت و نژاد در این متن را توسط مترجمان مورد بررسی قرار می‌دهد. با به‌کارگیری چارچوب یکپارچه‌ای که توسط فرح‌زاد توسعه یافته، تحلیل‌های گفتمان انتقادی سه بُعد هر فرامتن را بررسی می‌کنند: بُعد متنی، پیرامتنی و نشانه‌شناختی. یافته‌های تحلیل تطبیقی گفتمان انتقادی نشان می‌دهد که فرامتن دولت‌آبادی، رویارویی‌جویانه بودن متن مبدأ را با استفاده از تعابیر ملایم‌کننده، تعمیم دادن اصطلاحات جنسیتی و خنثی‌سازی اصطلاحات نژادی تضعیف می‌کند. اگرچه این راهبرد فرصت‌هایی برای دسترسی فرهنگی بیشتر مخاطب فارسی‌زبان فراهم می‌آورد، اما همزمان نقدهای فمینیستی و ضدتبعیض نژادی اصلی اثر را تضعیف می‌کند. در مقابل، اله‌بخش بی‌واسطه‌گی، بافت جامعه‌زبانی و تنش ایدئولوژیک متن مبدأ را حفظ کرده است. تعهد اله‌بخش به متن مبدأ، از طریق استفاده از دستگاه گسترده علمی (مقدمه، پانوشت‌ها و غیره) تقویت شده است. این پژوهش نشان می‌دهد که مترجمان نقشی مهم در واسطه‌گری ایده‌ها از طریق کار خود ایفا می‌کنند. مترجمان با تصمیم‌گیری درباره چگونگی ترجمه تک‌واژگان و طراحی جلد، تفسیر و پاسخ خوانندگان به پیام سیاسی متن را تغییر می‌دهند. این پژوهش بر ضرورت توجه اخلاقی بیشتر به تأثیرات عمل ترجمه بر چگونگی دگردیسی ادبیات در میان فرهنگ‌ها تأکید می‌کند.