1- دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران.،
2- دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران. ، J_Tavakolinia@sbu.ac.ir
3- دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران.،
4- استاد تمام گروه جغرافیای انسانی (شهری- روستایی)، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران،
چکیده: (290 مشاهده)
تابآوری منطقهای یکی از مفاهیم برجستۀ رویکردِ اخیرِ تابآوری است که در مواجهه با بحرانهای مختلف طیبعی و انسانی مورد توجه پژوهشگران بوده است. افزایش بلایای سیل از مواردی است که پژوهشهای زیادی را به سمت تاب آوری منطقهای سوق داده است. با وجود پژوهشهای انجامشده، اما در شناسایی مؤلفههای تابآوری منطقهای پیوستگی و انسجام لازم وجود نداشته است. از سوی دیگر در دستهبندیهای مختلفِ ارائهشده، رتبهبندی و اولویت بین مؤلفههای تابآوری منطقهای به صورت کلی تعیین نشده است. پژوهش حاضر به منظور شناسایی مؤلفههای اصلی تابآوری منطقه ای در قالب یک مدل قابل استناد و همچنین تعیین اولویت بین این مؤلفهها، به مطالعه پژوهشهای مرتبط پیشین پرداخته است. بنابراین در پاسخ به دو سوال 1. مؤلفههای اصلی مرتبط با تابآوری منطقهای کدامند؟ و 2. کدام یک از مؤلفههای تابآوری منطقهای در مقابله با سیل مؤثرتر است؟ از روش تحلیل فراترکیب استفاده نموده است. بدین ترتیب در مرحلۀ نخست، مقالات مرتبط در فاصله زمانی 2015 تا 2023 انتخاب و اعتبارسنجی شد، سپس با استفاده از انواع کدگذاری، شاخصهای تابآوری منطقهای، شناسایی و دستهبندی گردید. این دستهبندی براساس سه اصل اشراف نظری پژوهشگران، نظر خبرگان و رویکرد همپوشانی انجام شده است. نتایج نشان داد، تعداد 6 مؤلفۀ اقتصادی، اجتماعی، منابع فرهنگی، جغرافیا، زیرساخت کالبدی و تابآوری به عنوان مؤلفۀهای اصلی تابآوری منطقهای در مواجهه با ریسک سیل شناسایی شدند. همچنین به منظور رتبهبندی و تعیین اولویتِ بین مؤلفههای شناسایی شده، از تحلیل دیمتل و تحلیل مکمل ساختاری تفسیری ISM، استفاده شده است. نتایج تحلیلها نشان داد، مؤلفۀ اقتصادی به عنوان یک متغیر مستقل با میزان نفوذ بالاتر، از تأثیرگذاری بیشتری بر سایر عناصر سیستم در مواجهه با سیل برخوردار بوده است. همچنین در تحلیل مؤلفههای میانجی(اتصالی) نیز مؤلفه تابآوری در رتبه نخست قرار داشته است. با توجه به اینکه دو مؤلفۀ اقتصادی و تابآوری به ترتیب به عنوان مؤلفههای مستقل و میانجی از میزان اثرگذاری بالاتری برخوردار بودهاند. بنابراین، برای تسریع برنامههای تابآوری منطقهای و در نتیجه، فراهم کردن ظرفیتهای بیشتر برای مقابله با ریسک سیل، تأکید بر تابآوری اقتصادی به عنوان اولویتِ نخستِ برنامههای تابآوری منطقهای ضروری است.