fa شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های تاب‌آوری منطقه‎‌ای در مواجهه با سیل، یک بررسی فراترکیب از مطالعات پیشین جغرافیا و برنامه ریزی شهری Geography and Urban Planning كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;">تاب‌آوری منطقه‌ای یکی از مفاهیم برجستۀ رویکردِ اخیرِ تاب‌آوری است که در مواجهه با بحران‌های مختلف طیبعی و انسانی مورد توجه پژوهشگران بوده است. افزایش بلایای سیل از مواردی است که پژوهش‌های زیادی را به سمت تاب آوری منطقه‌ای سوق داده است. با وجود پژوهش‌های انجام‌شده، اما در شناسایی مؤلفه‌های تاب‌آوری منطقه‌ای پیوستگی و انسجام لازم وجود نداشته است. از سوی دیگر در دسته‌بندی‌های مختلفِ ارائه‌شده، رتبه‌بندی و اولویت بین مؤلفه‌های تاب‌آوری منطقه‌ای به صورت کلی تعیین نشده است. پژوهش حاضر به منظور شناسایی مؤلفه‌های اصلی تاب‌آوری منطقه ای در قالب یک مدل قابل استناد و همچنین تعیین اولویت بین این مؤلفه‌ها، به مطالعه پژوهش‌های مرتبط پیشین پرداخته است. بنابراین در پاسخ به دو سوال 1. مؤلفه‌های اصلی مرتبط با تاب‌آوری منطقه‌ای کدامند؟ و 2. کدام یک از مؤلفه‌های تاب‌آوری منطقه‌ای در مقابله با سیل مؤثرتر است؟ از روش تحلیل فراترکیب استفاده نموده است. بدین ترتیب در مرحلۀ نخست، مقالات مرتبط در فاصله زمانی 2015 تا 2023 انتخاب و اعتبارسنجی شد، سپس با استفاده از انواع کدگذاری، شاخص‌های تاب‌آوری منطقه‌ای، شناسایی و دسته‌بندی گردید. این دسته‌بندی براساس سه اصل اشراف نظری پژوهشگران، نظر خبرگان و رویکرد همپوشانی انجام شده است. نتایج نشان داد، تعداد 6 مؤلفۀ اقتصادی، اجتماعی، منابع فرهنگی، جغرافیا، زیرساخت کالبدی و تاب‌آوری به عنوان مؤلفۀ‌های اصلی تاب‌آوری منطقه‌ای در مواجهه با ریسک سیل شناسایی شدند. همچنین به منظور رتبه‌بندی و تعیین اولویتِ بین مؤلفه‌های شناسایی شده، از تحلیل دیمتل و تحلیل مکمل ساختاری تفسیری ISM، استفاده شده است. نتایج تحلیل‌ها نشان داد، مؤلفۀ اقتصادی به عنوان یک متغیر مستقل با میزان نفوذ بالاتر، از تأثیرگذاری بیشتری بر سایر عناصر سیستم در مواجهه با سیل برخوردار بوده است. همچنین در تحلیل مؤلفه‌های میانجی(اتصالی) نیز مؤلفه‌ تاب‌آوری در رتبه نخست قرار داشته است. با توجه به اینکه دو مؤلفۀ اقتصادی و تاب‌آوری به ترتیب به عنوان مؤلفه‌های مستقل و میانجی از میزان اثرگذاری بالاتری برخوردار بوده‌اند. بنابراین، برای تسریع برنامه‌های تاب‌آوری منطقه‌ای و در نتیجه، فراهم کردن ظرفیت‌های بیشتر برای مقابله با ریسک سیل، تأکید بر تاب‌آوری اقتصادی به عنوان اولویتِ نخستِ برنامه‌های تاب‌آوری منطقه‌ای ضروری است.</div> <div style="text-align: justify;">The concept of regional resilience is one of the prominent concepts of the recent approach to resilience that has been emphasized by various researchers to deal with various regional crises, including flood risk crises. However, despite the research that has been conducted, there has not been the necessary coherence and continuity in identifying the components of regional resilience. On the other hand, in the various categories presented, the ranking and priority between the components of regional resilience have not been determined in general. The present study has reviewed the research conducted with the aim of identifying the components of regional resilience and achieving a reliable model. Therefore, to answer the questions 1. What are the main components related to regional resilience? and 2. Which of the components of regional resilience is most effective in dealing with floods? the meta-composition analysis method has been used. Thus, in the first stage, relevant articles were selected and validated between the period 2015 and 2023; Then, using various coding methods, regional resilience indicators were identified and categorized. This categorization was based on three principles of researchers&rsquo; theoretical knowledge, expert opinion, and an overlapping approach. The results showed that six economic, social, cultural resources, geography, physical infrastructure, and resilience components were identified as the main components of regional resilience in the face of flood risk. Also, in order to rank and determine the priority among the identified components, DEMATEL analysis and ISM interpretive structural complementary analysis were used. The results of these analyses showed that the economic component, as an independent variable with a higher level of influence, had a greater impact on other elements of the system in the face of floods. Also, in the analysis of intermediary (connective) components, the resilience component was ranked first. Given that the two components of economy and resilience have had a higher level of impact as independent and mediating components, respectively, it is necessary to emphasize economic resilience as the first priority of regional resilience programs to accelerate regional resilience programs and, as a result, provide greater capacities to deal with flood risk.</div> تاب‌آوری, سیل, مدیریت بحران, مطالعات فراترکیبی, مؤلفه‌های تاب‌آوری منطقه‌ای. resilience, flood, Crisis management, Meta synthesis studies, components of regional resilience. 0 0 http://jgs.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1311-3&slc_lang=fa&sid=1 mojgan Farajzadeh مژگان فرج زاده Farajzade.m@gmail.com 100319475328460024868 100319475328460024868 No PhD Student of Geography and urban planning, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران. Jamileh Tavakolinia جمیله توکلی نیا J_Tavakolinia@sbu.ac.ir 100319475328460024869 100319475328460024869 Yes Associate Professor, Department of Geography and urban planning, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران. Mohsen Kalantari محسن کلانتری mo_kalantari@sbu.ac.ir 100319475328460024870 100319475328460024870 No Associate Professor, Department of Geography and urban planning, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران. Mohammad Tagh Razaveian محمد تقی رضویان mtrazavian@gmail.com 100319475328460024871 100319475328460024871 No Mohammad Taghi Razaveian Full Professor, Department of Human Geography) urban- rural(Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. استاد تمام گروه جغرافیای انسانی (شهری- روستایی)، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی، ایران