fa تبیین الگوی فضایی سرمایه اجتماعی در توسعه پایدار روستایی مورد: روستاهای استان خراسان رضوی پژوهشي Research <div style="text-align: justify; ">اهمیت توسعه پایدار روستایی و نقش حیاتی آن در توسعه بیشتر کشورهای درحال رشد، بر کسی پوشیده نیست و به باور کارشناسان و دست‌اندرکاران امر تحقیق، این مهم بیش از هر چیز در گرو برخورداری از سرمایه مناسب- به ویژه سرمایه اجتماعی- از طریق مشارکت و اعتماد اجتماعی امکان پذیر است. مطالعات انجام شده، حاکی از لزوم توجه به سرمایه اجتماعی در دستیابی به توسعه پایدار و از جمله توسعه پایدار روستایی می باشد. واکاوی ها در این ارتباط نشان می دهد، اغلب مطالعات صورت گرفته در زمینه سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار روستایی در ایران، دارای نگرش جامعه شناسی بوده و بعد فضایی در آنها نادیده گرفته شده و یا بسیار کمرنگ است. در نتیجه، آنچه که از واکاوی نوشته های سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار روستایی به دست می آید، این است که مفهوم سرمایه اجتماعی به ویژه با &laquo;بُعد فضایی&raquo;، می‌تواند به عنوان رهیافتی جامع برای تحقق پایداری اجتماعی در رویکرد توسعه پایدار روستایی به حساب آید؛ چرا که هدف اصلی توسعه پایدار روستایی با رویکرد سرمایه اجتماعی، ارتقای کیفیت زندگی مردم محلی، توانمندسازی، ظرفیت سازی، افزایش مشارکت و اعتمادسازی، افزایش اعتماد به نفس و توسعه شبکه های ارتباطی روستاییان در داخل و بیرون از محیط روستا و توسعه نهادی می‌باشد. بدین منظور، پژوهش حاضر با هدف ارتقای سطح توسعه یافتگی روستایی، به دنبال پاسخ گویی به این سؤال است که چه نوع ارتباطی بین سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار روستایی وجود دارد؟ و سرمایه اجتماعی از کدام الگوی فضایی تبعیت می کند؟ برای دریافت پاسخ علمی، از روش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی استفاده شد. جامعه آماری دربرگیرنده 18 روستای خراسان رضوی و واحد تحلیل در دو سطح فرد و روستا انتخاب شد. نتایج حاکی از این است که بین سرمایه اجتماعی با توسعه روستاهای مورد مطالعه رابطه معنادار آماری برقرار است. همچنین اینکه، سرمایه اجتماعی 5/23 درصد از توسعه یافتگی روستاهای مورد مطالعه را تبیین می نماید. در نتیجه، بر اساس تحلیل رگرسیون می‌توان اذعان نمود که با افزایش سرمایه اجتماعی در روستاهای مورد مطالعه، سطح توسعه یافتگی نیز ارتقاء می یابد. بعلاوه، میزان شاخص I برای تحلیل الگوی فضایی نقاط روستایی براساس شاخص سرمایه اجتماعی، 41/0 می‌باشد که با عنایت به E(I) محاسبه شده (03125/0-) می توان گفت که الگوی فضایی سرمایه اجتماعی روستاهای مورد مطالعه، به سمت الگوی متمرکز یا خوشه ای گرایش دارد. از سوی دیگر، نتایج نشان‌دهنده ی نبود رابطه معنادار آماری بین موقعیت طبیعی روستاهای مورد مطالعه و میزان فاصله از شهر، با نوع الگوی فضایی سرمایه اجتماعی در محدوده مورد مطالعه می&not;باشد.</div> <div style="text-align: justify; "><span class="fontstyle0">Introduction:</span></div> <div style="text-align: justify; "><span class="fontstyle1">Social capital is being considered as way to achieve sustainable rural development as far as</span>the development experts are concerned. It is argued that social capital make the&nbsp;achievement of sustainable development possible taking into consideration provided&nbsp;opportunities and major societies constants at different levels including micro and macro&nbsp;level. In other word, social capital not only affects development process but also it is&nbsp;affected by as well. It is argued that social capital as a very important theoretical tool is&nbsp;capable of investigating the role of social variables regarding sustainable rural&nbsp;development. Lack of sufficient attention to rural settlers as social capital is a major&nbsp;challenge as far as sustainable rural development is concerned. This in turn could facilitate&nbsp;planning trend regarding rural sustainability through participation of rural settlers. Based on&nbsp;the relevant studies attention to social capital could enhance the achievement of sustainable&nbsp;rural development. Moreover, the relationship between social capital and level of rural&nbsp;development could well be justified by space economy and spatial dimension. Explanation&nbsp;of the phenomena and the spatial organization are affected by interaction of space and&nbsp;activities. Spatial dimension could exemplify itself in social processes and relationships. In&nbsp;effect, function of space is affected by space, time and social and economic mechanisms.&nbsp;As such this study aims to find out the relationship between social capital and rural&nbsp;development. It further tries to come up with social capital pattern.</div> <div style="text-align: justify; "><span class="fontstyle0">Research method:</span></div> <div style="text-align: justify; "><span class="fontstyle1">This study deals with analytical-descriptive research method based on both qualitative and</span>quantitative methods. Sampling technique was random stratified sample. Based on physical&nbsp;location, distance, and number of households, six villages were selected from each class.&nbsp;Altogether, 18 villages were selected in the study area. Statistical society is composed of&nbsp;two groups that are local rural settlers (host community) and local authorities. Based on&nbsp;KMO test, social capital viability turned out to be 0:71. Moreover, Cronbach&rsquo;s alpha&nbsp;coefficients used for evaluation of social capital in corresponding villages turned out to be&nbsp;0.89. Social capital measures were selected through application of critical analysis over&nbsp;previous studies. In second phase, primary yardsticks and measures were screened in order&nbsp;to identify the prime social capital yardsticks with regard to sustainable development.&nbsp;Topsis technique was used for determination of social capital regarding level of&nbsp;development in sample villages.</div> <div style="text-align: justify; "><span class="fontstyle2">Discussion and concluding:</span></div> <div style="text-align: justify; "><span class="fontstyle0">Nowadays social capital is being considered as the most important development capital. As&nbsp;</span>such, social capital with its spatial dimension is being known as a comprehensive strategy&nbsp;for achievement of social sustainability within sustainable development approach. It is&nbsp;because that the major objective of sustainable rural development based on social capital&nbsp;approach is promoting quality of life of local people, empowerment, capability formation,&nbsp;increase participation level as well as self-reliance, expanding rural communication&nbsp;network both in and outside of the villages and institutional development. This study&nbsp;suggests that there exist a relationship between social capital and level of rural development&nbsp;in the study area. It means that 63.5 percent of variation regarding level of development of&nbsp;the villages is explained by social capital. The magnitude of I index for determination of the&nbsp;corresponding spatial pattern based on social capital turned out to be 0.41. This figure&nbsp;compared with E (I) which is 0.03165 indicates that spatial pattern correspond with social&nbsp;capital of the studied villages incline toward multi pattern (concentrated and clustered). The&nbsp;highlight of this paper is first the endogenous nature of social capital and second&nbsp;confirmation of the past studies in this regard. Spatial pattern associated with social capital&nbsp;indicates that villages located in the center and in the proximity of large cities including&nbsp;Mashhad, Nishabur possess lower level of social capital. Heading toward the boundary of&nbsp;the province, the rate of rural social capital will increase.</div> سرمایه اجتماعی , توسعه پایدار روستایی , الگوی فضایی , مناطق روستایی , استان خراسان رضوی , Social capital, Sustainable rural, Development, Spatial pattern, Rural regions, Khorasan Razavi. 87 107 http://serd.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-66&slc_lang=fa&sid=1 Abdolreza Rokneddin Eftekhari عبدالرضا رکن الدین افتخاری eftekaa@modaress.ac.ir 10031947532846001731 10031947532846001731 Yes Prof. in Geography and Rural Planning, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran استاد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Samira Mahmoodi سمیرا محمودی samir.mahmoodi65@gmail.com 10031947532846001732 10031947532846001732 No Candidate of Geography and Rural Planning, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Gholamreza Ghaffari غلامرضا غفاری ghaffary@ut.ac.ir 10031947532846001733 10031947532846001733 No Associate Prof. in Sociality, University of Tehran, Tehran, Iran دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Mahdi Pourtaheri مهدی پورطاهری m.naghavy@yahoo.com 10031947532846001734 10031947532846001734 No Associate Prof. in Geography and Rural Planning, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران