fa تأثیر تاریخ کاشت و پیش تیمار بذر با تنظیم‌کننده‌های رشد بر صفات مورفوفیزیولوژیک و عملکرد گندم (Triticum aestivum L.) در شرایط تنش سرمای دیررس بهاره علوم گیاهی Plant Biology مقاله پژوهشی Original Article <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مقدمه:</span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> این پژوهش به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تیمارهای مختلف پیش تیمار بذر بر صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و عملکرد گندم رقم سیمین در شرایط تنش سرمای دیررس بهاره در استان آذربایجان غربی انجام شد.</span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span><br /> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مواد و روش‌ها:</span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار سال زراعی 1403 در مزرعه تحقیقاتی ارومیه اجرا گردید. فاکتور اول شامل دو تاریخ کاشت (اول آبان و اول دی ماه) و فاکتور دوم شامل تیمارهای پیش تیمار بذر (شاهد، اسید سالیسیلیک، اسید جیبرلیک، گابا، نیترات پتاسیم، سولفات روی و ملاتونین) بود. تجزیه واریانس داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار</span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"> SAS </span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">انجام شد</span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt">.</span></span></span></span></span><br /> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نتایج:</span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> نتایج نشان داد که تاریخ کاشت اول (آبان‌ماه) به‌طور معنی‌داری برتری کلی در کلیه صفات داشت و منجر به افزایش عملکرد دانه تا %</span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۳۸</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> نسبت به تاریخ کاشت دوم شد. در بین تیمارهای پیش تیمار، ملاتونین با افزایش %</span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۳۷</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> عملکرد دانه در تاریخ کاشت اول و </span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۴۲%</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> در تاریخ کاشت دوم، به عنوان مؤثرترین تیمار شناسایی شد. در مقابل، تیمار اسید سالیسیلیک در تاریخ کاشت دوم موجب کاهش %</span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۹۲</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> در نسبت عملکرد دانه و %</span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۷۵</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> در کارآیی تولید </span></span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">ماده خشک کل </span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">گردید. برهمکنش معنی‌دار بین تاریخ کاشت و پیش تیمار بذرنشان داد که کارایی تیمارها شدیداً وابسته به شرایط محیطی است</span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt">.</span></span></span></span></span><br /> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نتیجه‌گیری:</span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تاریخ کاشت بهینه (اول آبان) همراه با کاربرد تیمارهای پیش تیمار بذر نظیر ملاتونین و اسید جیبرلیک می‌تواند به عنوان راهکاری مؤثر برای بهبود عملکرد و تحمل به تنش سرمای دیررس بهاره در گندم توصیه شود</span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt">.</span></span></span></span></span><br /> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:14.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:9.0pt">Objective</span></b><span style="font-size:9.0pt">: This research was conducted to investigate the effects of sowing date and different seed priming treatments on morpho-physiological traits and grain yield of Simin wheat cultivar under late spring cold stress conditions in West Azerbaijan province.</span></span></span></span><br /> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:14.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:9.0pt">Methods</span></b><span style="font-size:9.0pt">: The experiment was carried out as a factorial arrangement in a randomized complete block design with three replications during the 2024-2025 growing season. The first factor included two sowing dates (November 21 and December 22) and the second factor consisted of seed priming treatments.</span></span></span></span><br /> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:14.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:9.0pt">Results</span></b><span style="font-size:9.0pt">: The results indicated that the first sowing date showed significant superiority in all traits and led to a 38% increase in grain yield compared to the second sowing date. Among priming treatments, melatonin was identified as the most effective treatment with 37% and 42% increase in grain yield in the first and second sowing dates, respectively. In contrast, salicylic acid treatment in the second sowing date caused 92% reduction in grain yield ratio and 75% reduction in biomass production efficiency. </span></span></span></span><br /> <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:9.0pt">Conclusion</span></b><span style="font-size:9.0pt">: Optimal sowing date along with the application of priming treatments such as melatonin and gibberellic acid can be recommended as an effective strategy for improving grain yield and late spring cold stress tolerance in wheat.</span></span></span><br /> &nbsp; استقرار گیاهچه, اسید سالیسیلیک, برگ پرچم, بیوماس, تولید پایدار, ملاتونین Biomass, Flag leaf, Melatonin, Salicylic acid, Seedling establishment, Sustainable Production 0 0 http://nbr.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1659-2&slc_lang=fa&sid=1 Esmaeil Gholinezhad اسماعیل قلی نژاد e_gholinejad@pnu.ac.ir 100319475328460011848 100319475328460011848 Yes Payame Noor University دانشگاه پیام نور Saiedeh Salavati سعیده صلواتی s.salavati@pnu.ac.ir 100319475328460011849 100319475328460011849 No Payame Noor University دانشگاه پیام نور علیرضا عیوضی a.eivazi@areo.ir 100319475328460011850 100319475328460011850 No Education and Extension Organization, Urmia, Iran سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران Bakhtiar Lalehgani بختیار لله گانی lalegani@pnu.ac.ir 100319475328460011851 100319475328460011851 No Payame Noor University دانشگاه پیام نور