fa تعیین مراحل رسیدگی جنسی ماهی سفید دریای مازندران با کمک شاخص‌های زیستی دریای مازندران به‌عنوان زیستگاه منحصر به فرد و عمدهٔ ماهی سفید1 در طی قرن جاری متحمل تغییرات عمدهٔ اکولوژیک و مدیریتی گشته است که یکی از تبعات چنین تغییراتی، تغییردر ترکیب و اجزای تشکیل دهندهٔ اکوسیستم شکنندهٔ دریایی است. که پژوهش‌های محققان مختلف، حکایت از بروز چنین تغییراتی در پیکره و اجزای اکوسیستمی و موجودات زنده آن دارد. تحقیق حاضر به منظورتعیین مراحل رسیدگی جنسئ ماهی سفید از طریق بررسی‌های زیستی و بررسی‌های بافتی اندام‌های جنسی در بخش جنوبی دریای مازندران صورت پذیرفته است. بدین منظور، ماهیان مهاجر به سواحل، رودخانه‌ها و محدودهٔ مصبی آن‌ها در حاشیهٔ جنوبی دریای مازندران به وسیلهٔ تورهای پره صید شده و شاخص‌های مرفومتریک و مرفومریستیک اندازه‌گیری و ثبت شدند آن‌گاه نمونه‌های فلسی و گنادی از آن‌ها استحصال گشت که پس از نمونه‌برداری و قراردادن در محلول بوئن وآماده‌سازی ( مراحل آب‌گیری، شفاف‌سازی، قالب‌گیری و رنگ‌آمیزی به روش H&E)، بررسی بافتی با کمک میکروسکوپ نوری صورت پذیرفت. نتایج نشان می‌دهد که ماهیان نمونه‌برداری شده دارای میانگین طولی(58 349) میلی‌متر و وزنی (334 564) گرم و درصد ترکیب جنسی6/45% ماده و 4/54% نر هستند. میزان رسیدگی جنسی بر اساس روش 6 مرحله‌ای نشان‌دهندٔ قرارگیری ماده‌ها در مرحلهٔ (IV و VI,V) در طی ماه‌های اسفند، فروردین و اردیبهشت بوده است. ماهیان ماده در اسفند 32% در مرحلهٔ V و 57% در مرحلهٔ IV و 11% در مرحلهٔ VI بوده‌اند این نسبت در فروردین به 87% مرحلهٔ V و 23% درصد مرحلهٔ VI و در اردیبهشت 94% مرحلهٔV و6% درصد مرحلهٔ VI تغییر می‌یابد. نرها در تمامی ماه‌های اسفند، فروردین و اردیبهشت دارای مرحلهٔ رسیدگی IV و V فعال یا VI غیر فعال بوده‌اند. The Caspian sea as a unique habitat has accommodated Rutilus frisii kutum for as long as the course of history but has undergone extreme ecological & managerial disturbances over the recent centuries which has in turn, borought about dire consequences including the formation of a potentially fragile ecosystem. In fact, various researches undertaken on this issue has shown that the specter of such ominous changes in ecosystem and the living resources of the Caspian Sea loom near. The present study aims at investigating the sexual and biological aspects of fish &their sex organs in Rutilus f. Kutum along the southern coasts of the Caspian Sea. To this end, the fish and gonad samples of Rutilus f. kutum migrating to rivers & estuaries were collected & analyzed through sampling procedures based on fish gonad. Upon treating the samples with Bouin & the related preparations, (I.e. extraction of water, making from the sample them transparent, molding & doing them based on H&E method), , whereas Peterson correlation coefficient was applied for toxic variables. The results of the analysis shows that 45 percent of sampled fish with an average length of (349 58) mm weighing 564 334) were male and 54.4 were Females. The sexual maturity rate, as specified by the six stages analysis me Thad of Johnson’s (Johnson’s, 1970) in dictated the position of female in the stages: IV & V during March, April & June. 32% of female fish were in stage V & %68 in stage IV in March whereas the percentages of female fish in April was %87 in the stage V followed by %94 in the stage V during June. ماهی سفید , غدد جنسی , شاخص زیستی. بافت شناسی , مازندران , ایران , Rutilus frisii kutum , Sexual glands , Histology , Caspian Sea. Iran , 107 120 http://jsci.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-50&slc_lang=fa&sid=1