http://jsci.khu.ac.ir نشریه علوم دانشگاه خوارزمی - مقالات نشریه - سال 1387 جلد8 شماره3 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1387/11/13 http://system.khu.ac.ir/jsci/browse.php?a_id=1232&sid=1&slc_lang=fa بازالت های جواهردشت دردامنۀ شمالی البرز واقع در شرق گیلان برونزد قابل توجهی دارند. شواهد پتروگرافی، ژئوشیمیایی و ایزوتوپی نشان از آلایش ماگمای این بازالت ها با پوستۀ قاره ای دارد . شواهد پتروگرافی از قبیل: خوردگی خلیجی و حاشیه های مضرس در فنوکریست های پیروکسن و متفاوت بودن ترکیب شیمیایی حاشیه فنوکریست های کلینوپیروکسن با کلینوپیروکسن های خمیرهٔ حاکی از آلایش پوسته ای و عدم تعادل ناشی از تغییر ترکیب ماگمای خمیره نسبت به فنوکریست های از قبل تشکیل شده در سنگ هستند. فقر درعناصری چونZr ،Nb ، TiO2 ،P2O5 و غنی شدگی از عناصر LIL و نسبت های بالای Pb/Nd وBa/Nb ومحتوی پایین Zr/Nb ،Y/Nb، Ce/Pb و هم بستگی مثبت SiO2 با 87Sr/86Sr وهمچنین هم بستگی مثبتMgOبا Nd نیز از شواهد ژئوشیمیایی و ایزوتوپی آلایش پوسته ای ماگمای این بازالت ها است. بررسی های ما نشان می دهد که این بازالت ها دارای تعادل عنصری شاخصی با سنگ های پوسته زیرین و میانی بوده و با آن ها آلایش یافته اند. http://system.khu.ac.ir/jsci/browse.php?a_id=1233&sid=1&slc_lang=fa سنگ های ولکانیک شمال غرب مرند با سن پلیوکواترنر شامل: آندزیت، آندزیت بازالتی، لوسیت تفریت، لوسیت بازانیت و تفریت است. بالا بودن مقادیر K2O و MgO و نیز نسبت K2O/Na2O نشان می دهد که سنگ های منطقه را می توان جزء سنگ های پتاسیک و اولتراپتاسیک رده بندی کرد. با این توضیح که از نظر سری ماگمایی در محدودٔ شوشونیتی قرار می گیرند. بررسی عناصر فرعی نشان می دهد که سنگ های این منطقه از عناصر LIL غنی بوده و دارای مقادیر پایین عناصر HFS هستند، این نشان می دهد که بخش گوشته ای لیتوسفر متاسوماتیزه شده با ترکیب گارنت لرزولیتی و فوگاسیته بالای CO2/H2O نقش عمده ای در ژنز این سنگ ها داشته اند که آغشتگی بخشی از ماگما با مواد پوسته ای منجر به تغییر ترکیب شیمیایی ماگما از آلکالن به ساب آلکالن شده است. http://system.khu.ac.ir/jsci/browse.php?a_id=1234&sid=1&slc_lang=fa گرانیت های ملایر به عنوان بخشی از رخ داد پلوتونیسم در محدودهٔ شمال غربی زون سنندج- سیرجان، در موقعیت عرض جغرافیایی'18°34- '00°34 و طول '52°48- '30°48 واقع شده است. در بررسی های تاریخچه تکتونوماگمایی زون سنندج- سیرجان، تشکیل توده های نفوذی به هم گرایی ورقهٔ عربی و ایران همراه با فرورانش نئوتتیس در غرب منطقهٔ سنندج- سیرجان نسبت داده شده است. بررسی ژئوشیمی عناصر اصلی و کمیاب سنگ های گرانیتی ملایر نشان می دهد که این توده های گرانیتی در محیطی فشارشی همچون حاشیهٔ فعال قاره ای و در یک سیستم هم گرایی ورقه اقیانوسی- قاره ای و در کمان ماگمایی حاشیهٔ قاره تشکیل شده اند. نسبت زیاد LILEs/HFSEs و آنومالی منفی Sr،Ba ،Ta و Nb تأیید کننده ارتباط آن ها با سیستم فرورانش و نشانهٔ نقش پوسته در تشکیل و تحول ماگمای گرانیتی است. طیف وسیع ترکیب کانی شناختی در برسی های پتروگرافی و تنوع مشاهده شده در پژوهش های صحرایی، ماهیت کالک- الکالن پتاسیم زیاد آن ها و مقایسه روند مشاهده شده از آن ها در نمودارهای AFM، FeO-MgOو K2O-SiO2با چند توده که وضعیت تکتونیکی مشخصی دارند، تأکیدی بر شباهت گرانیت های ملایر با گرانیت های کمان حاشیهٔ قاره ای نوع آندی و در نتیجه نقش ماگمای مافیک گوشتهٔ فوقانی و حرکات تکتونیکی در تشکیل و تحول ترکیبی ماگمای منشأ آن ها است. http://system.khu.ac.ir/jsci/browse.php?a_id=1235&sid=1&slc_lang=fa منطقهٔ پژوهش در استان مرکزی در 235 کیلومتری جنوب باختری تهران واقع شده است و بخشی از چهارگوش قم است. از نظر سنگ شناسی سنگ های آتشفشانی بخش اعظم منطقه را در بر گرفته اند که عمدتاً در شمال خاوری و خاور آشتیان برون زد دارند. سنگ های آتشفشانی مورد نظر دارای ترم های مختلف سنگی شامل آندزیت بازالت، آندزیت، تراکی آندزیت، داسیت، ریوداسیت و ریولیت است. به لحاظ سنی، سنگ های فوق متعلق به ائوسن ( لوتسین میانی تا پایانی ) هستند که در امتداد کمربند آتشفشانی ارومیه- دختر قرار گرفته و شامل شش عضو E1 تا E6 در ناحیهٔ تفرش و آشتیان هستند. سنگ های پلوتونیکی مربوط به الیگومیوسن هستند و سنگ های قدیمی تر از تریاس در منطقه دیده نمی شود. سنگ های آتشفشانی اعم از گدازه و توف گستره وسیعی از منطقه را پوشانده است. فوران های آتشفشانی در هر دو محیط خشکی و دریایی صورت گرفته است که ایگنمبریت ها و توفیت ها معرف آن هستند. از نظر حجمی، فوران های اسیدی و حد واسط بر فوران های بازیک برتری دارند. ضمناً سنگ های ماگمایی به با دایک های متعددی قطع شده اند. به لحاظ کانی شناسی سنگ های مزبور دارای پلاژیوکلاز، فلدسپات آلکالن، کوارتز، کلینوپیروکسن، آمفیبول و بیوتیت هستند و الیوین نیز به مقدار کم در سنگ های آندزیت بازالتی دیده می شود. پلاژیوکلازها دارای ساخت منطقه ای و آمفیبول ها دارای حاشیه سوخته هستند که این پدیده نشانهٔ دمای زیاد ماگمای سازنده است. از نظر ژئوشیمیایی، پتروگرافی و پترولوژی، تغییرات عناصر اصلی، عناصرکمیاب و ضریب تفریق نسبت به سیلیس بررسی شده که همگی پدیدهٔ تفریق از طریق تبلور بخشی برای پیدایش این سنگ ها را تأیید می کند. براساس نمودارهای پترولوژیک سنگ های ماگمایی دارای ماهیت کالکوآلکالن هستند. همچنین با استفاده از نمودارهای جدا کننده محیط زمین ساختی سنگ های آتشفشانی مورد نظر در گسترهٔ نواحی فرورانش قرار گرفته و متعلق به کمربند آندزیت های کوه زایی اند. نمودار عناصر کمیاب این سنگ ها بررسی شده است که از جمله بی هنجاری های موجود در این نمودارها مربوط به عناصر استرانسیم و نیوبیوم است. همچنین بررسی الگوی پراکندگی عناصر نادر خاکی، تشکیل ماگمای کالکوآلکالن را از یک گداز بخشی گوشته فوقانی پیشنهاد می کند. http://system.khu.ac.ir/jsci/browse.php?a_id=1236&sid=1&slc_lang=fa تاقدیس جهق در جنوب کاشان میزبان سنگ های آتش فشانی سیلورین در قاعدهٔ سازند ماسه سنگی نیور است. این منطقه در لبهٔ غربی ایران مرکزی واقع است. سنگ های آتش فشانی بررسی شده شامل بازالت تا تراکی بازالت بوده و دارای پلاژیوکلاز فراوانند. طبقه بندی ژئوشیمیایی این سنگ ها معرف بازالت های ساب آلکالن تا آلکالن است. بررسی عناصر نادر خاکی نشان دهندهٔ درجهٔ ذوب بخشی کم و وجود گارنت در فاز باقی مانده است. فراوانی میزان عناصر Ti و Zr ماهیت آلکالن تا انتقالی را برای ماگمای تشکیل دهندهٔ سنگ های آتش فشانی جهق نشان می دهد. محیط تکتونیکی تشکیل این سنگ ها ریفت درون قاره ای در نظر گرفته می شود که به دنبال شکستگی های پوسته کراتونی ایران پس از رخ داد فاز کوه زایی کالدونین و فازهای کششی پس از آن ایجاد شده است. به احتمال زیاد عمل کرد گسل اصفهان که یکی از گسل های پی سنگی و قدیمی در منطقه است، عامل برون ریزی و ولکانیسم سیلورین در این بخش از ایران است http://system.khu.ac.ir/jsci/browse.php?a_id=1237&sid=1&slc_lang=fa در این تحقیق با استفاده از فضای بالاسری ایستا - کروماتوگراف گازی- طیف سنج جرمی آنالیز سریع و کارآمد مقادیر ناچیز بنزن، تولوئن، اتیل بنزن و ایزومر های زایلن (BTEX) در نمونه های آبی انجام گرفت. پارامترهای مهم استخراج به روش فضای بالاسری از قبیل دما، زمان استخراج، حجم نمونه و غلظت نمک بهینه شد. با استفاده از شرایط بهینهٔ استخراج ( دما ºC70، غلظت نمک M4، زمان20 دقیقه و حجم نمونه mL10 ) و روش مشاهده یون برگزیده (SIM) طیف سنج جرمی، محدودهٔ حد تشخیصµg/L2/2- 0/1 برای BTEX به دست آمد. http://system.khu.ac.ir/jsci/browse.php?a_id=1238&sid=1&slc_lang=fa حجم عظیم داده های گردآوری شده از بررسی های اکتشافی، تا زمانی که به درستی سازمان دهی نشوند، نتایج مفید و قابل اطمینانی را نشان نمی دهند. تهیه نقشهٔ پتانسیل معدنی با استفاده از روش های سنتی و متداول بسیار دشوار و در بعضی مواقع ناممکن است. فناوری سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی ضمن آن که می تواند در سامان دهی اطلاعات مربوط به بررسی های اکتشاف ذخایر معدنی استفاده شود، توانایی آن را دارد که تهیه و تلفیق لایه های اطلاعاتی مختلف را در قالب مدل های گوناگون، با سرعت و دقت بیش تری انجام دهد و به منزلهٔ پشتیبانی برای تصمیم گیری های فضایی استفاده شود. در این مقاله نقشهٔ پتانسیل معدنی اندیس سوناجیل به منظور تعیین نقاط حفاری تهیه شده است. لایه های مورد استفاده شامل لایه های تیپ سنگ شناسی، آلتراسیون، نشانه های کانی سازی، زون ناهنجاری شارژابیلیته و مقاومت ظاهری و آنومالی عناصر مس، مولیبدن و طلا هستند. بعد از آماده سازی اطلاعات و تهیهٔ نقشه های فاکتور و وزن دهی آن ها، این نقشه ها در قالب شبکهٔ استنتاجی تلفیق شدند. استفاده از عمل گرهای منطق فازی در شبکهٔ استنتاجی ضمن برطرف کردن نقایص موجود در سایر مدل ها، امکان ترکیب انعطاف پذیرتر نقشه های فاکتور را فراهم کرده است. در نقشهٔ پتانسیل معدنی تهیه شده، محتمل ترین منطقه از نظر وجود کانی سازی مس پرفیری به صورت دو کانون احتمالی شمال شرق و جنوب غرب تعیین شد. در نهایت با انطباق گمانه های اکتشافی با نقشه های پتانسیل معدنی، میزان تطابق نتایج بر اساس دو نوع کلاسه بندی نقشهٔ پتانسیل معدنی به ترتیب برابر 91/90 و 33/83 درصد محاسبه و انجام عملیات حفاری جدید در مناطق مستعد مشخص شده بر روی این نقشه ها توصیه شد. ضمناً در صورت انجام این بررسی ها قبل از انجام عملیات حفاری و تنها با فرض حفر نکردن گمانه های اکتشافی در مناطق دارای وضعیت ضعیف یا خیلی ضعیف، با استفاده از نقشه های سه و پنج کلاسه به ترتیب 8/81 و 9/90 درصد از گمانه ها حفاری نشده و در حدود 500 میلیون تومان در هزینه های حفاری صرفه جویی می شد.