fa تعامل صوفیه نخستین با عقل؛ از آغاز تا اواخر قرن پنجم پژوهشي Research <p>موضوع اصلی این مقاله، بررسی طرز برخورد عرفای نخستین با مفهوم بنیادین عقل است. بدین منظور چهل اثر عرفانی را که یا توسط صوفیه پنج قرن نخست اسلامی نوشته شده بودند و یا مشتمل بر گفتارهای آن ها بودند، بررسی کردیم. مجموعه یافته‌ها را در ده موضوع اصلی جای دادیم: عقل و معرفت الله، عقل و ایمان، عقل و قرآن، عقل و شرع، عقل و اخلاق، عقل و دنیا و آخرت، عقل و مقامات عرفانی، عقل و حالات عرفانی، عقل و عشق و عقل و روح. سپس به بررسی آرای عرفا در ذیل هر موضوع پرداختیم. این مقاله نشان می دهد که عرفای نخستین، مقولات مختلف معرفتی، دنیوی، اخروی و عرفانی را در ارتباط با عقل مطرح کرده اند و سعی کرده اند نسبت عقل را با هر کدام از این ها تبیین کنند. درست است که در بسیاری موارد، کارکرد عقل را محدود کرده اند اما همین که همه چیز را در نسبت با عقل سنجیده اند، نشان از اهمیت عقل در نظر آنان دارد. در واقع، آن ها حتی برای تبیین محدودیت های عقل در حوزه‌های معرفتی، از خود عقل مدد جسته اند. هر چند بررسی ما فقط معطوف به موضوعاتی است که به نحوی با عقل در ارتباط هستند اما حتی از خلال همین مقاله می توان تنوع و گستردگی حوزه های شناختی را که آن ها وارد شده‌اند، دریافت.</p> <p>As the title indicates, the main purpose of this paper is to consider how the early mystics dealt with the essential concept of reason. To this end, we have examined forty works either written on or including the ideas of the mystics living in the first five centuries of the Islamic era. The findings are then placed in ten main categories: Reason and one&rsquo;s knowledge of god; Reason and the Koran; Reason and Riligion; Reason and Ethics; Reason, this world, and hereafter; Reason and Mystical Hierarchies; Reason and Mystical states; Reason and Love; Reason and soul. Each category has then received its due attention. The paper intends to delineate how these mystics discuss divergent issues related to knowledge, this world, the hereafter and mysticism with reference to reason. Also, attempts are made to shed lights on the relationship between them. It must be admitted that these mystics had a limited view of reason; however, the very reference to reason in their arguments points to their concern about this concept. In fact, in their delineating of the limitations of reason in different realms of knowledge, they have resorted to the same notion (i.e reason). Although our main concern here is issues related to reason in one way or another, one can note the extent and diversity of knowledge theses mystics have touched upon in their&nbsp;&nbsp; works.</p> عقل , آثار صوفیه , حالات و مقامات عرفانی , روح , عشق , ایمان , شرع , قرآن , معرفت , اخلاق , Reason, Mystical Writing, Mystical Hierarchies and States, Soul, Love, faith, Religion, The Koran, knowledge, Ethics 71 98 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-68&slc_lang=fa&sid=1 Seyyed Mehdi zarghani سید مهدی زرقانی irzarghani@yahoo.com 10031947532846002462 10031947532846002462 Yes دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد Hoda Hosseinpour Bovanlo هدی حسین‌پور بوانلو 10031947532846002463 10031947532846002463 No کارشناس‌ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد