fa بررسی اصل ولایت در سه کتاب التعرّف، کشف‌المحجوب و مصباح‌الهدایه پژوهشي Research <p>اصل &quot;ولایت&quot; از مهم‌ترین محورهای تصوف اسلامی است. نیاز سالک به ارشاد و هدایت شیخی کامل و ولیی مکمل در پیمودن مسیر دشوار سلوک، گردنه‌های مخوف و وادی‌های هولناک آن پیوسته در کتاب‌های تعلیمی منثور و منظوم تصوف مورد تأکید بوده است. در این میان نمی‌توان نقش مؤثر امهات کتب نثر صوفیانه از جمله التعرف، کشف‌المحجوب و مصباح‌الهدایه را نادیده گرفت. التعرف از جمله آثار صوفیه است که در اوایل قرن چهارم ـ یعنی قرنی طلایی که تصوف در آن به کمال علمی و فنی خود نزدیک می‌شد ـ در نهایت ایجاز اما به شکلی دقیق و با دلیل و برهان به تحکیم اصول عقاید صوفیان می‌پردازد؛ کشف‌المحجوب نیز پس از شرح تعرف مستملی بخاری نخستین کتاب به زبان فارسی در تصوف است و از این حیث در میان کتاب‌های صوفیه از اهمیتی بسزا برخوردار است، ضمن این که هجویری در این کتاب، به گونه‌ای همه‌جانبه و مستوفیٰٰ به موضوعاتی از جمله &quot;ولایت&quot; می‌پردازد که در حال و هوای تصوف روزگار او مطرح بود؛ مصباح‌الهدایه نیز در تصوف و اخلاق در میان آثار فارسی قرن هفتم به بعد ممتاز و منحصر به فرد است. بررسی نظریات مؤلفان این سه اثر مهم در باب &quot;ولایت&quot; می‌تواند تا حدود زیادی نشان‌دهنده عقاید رایج در این زمینه، در سه مقطع زمانی متفاوت، یعنی قرن‌های چهارم، پنجم و هفتم باشد و از آن‌جا که این کتاب‌ها، قطعاً از آثار قبل یا هم‌عصر خود بهره جسته و بر آثار بعد از خود نیز تأثیرگذار بوده‌اند، بررسی آن‌ها می‌تواند مبیّن عقاید کلی پیرامون مسئله مهم &quot;ولایت&quot; در تصوف اسلامی باشد.</p> <p>The noble principle of &laquo;saint&ndash;ship&raquo; is one of the most important aspects of Islamic Sufism.The prose and poetic books written by suphies emphasized that a disciple needs to follow the guidance and instructions of a wise sheikh in order to have the frightening valleys and dark ways behind him. Meanwhile it is impossible to ignore the key role of the most important Sufism prose books such as<em> Att&rsquo;aarrof, Kashf&ndash;ul&ndash;Mahjub</em> and <em>Mesbah-ul-Hedaya. Att&rsquo;aarof</em> is one of the primary works of Sufism which reinforced the beliefs of sufists in the very beginning of the fourth century very briefly but in as exact a way as possible and with good reasoning &ndash; this was the golden age in which Sufism was approaching its scientific and technical ultimate; <em>Kashf-ul-Mahjub</em> followed by Sharh<em>-e-T&rsquo;aarrof</em> by Mostamali Bokhari is the first book written in Persian on Sufism which is considered as a work of great importance among sufist books. Also Hojviri in a complete and detailed way addresses the issues including the issue of &laquo;saint&ndash;ship&raquo; which was typical of the tassavof discussions then. <em>Misbah-ul-Hidaya</em> is also unique in terms of Sufism and morality among Persian works of 7th century. Examining the ideas of 3 authors regarding &laquo;saint-ship&raquo; can, to a large extent, represent the common ideas in this field during different eras, that is, fourth, fifth and seventh centuries. Studying these books can yield a good sample representing the general ideas about the issue of &laquo;saint-ship&raquo; in Islamic Sufism, since these 3 books have certainly taken advantage of their previous or contemporary works and had also influenced the works after themselves</p> ولایت , ولی , مرید و مراد , کرامت , التعرف , کشف‌المحجوب , مصباح‌الهدایه , Saint–Ship, Saint, Master and Pupil, Blessing, Att’aarrof, Kashf–ul–Mahjub, Mesbah-ul-Hedaya 7 43 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-19&slc_lang=fa&sid=1 Ali Sheikh-ul-Eslami علی شیخ‌الاسلامی 10031947532846002468 10031947532846002468 Yes استاد دانشگاه تهران Zahra Nazari زهرا نظری 10031947532846002469 10031947532846002469 No کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی