fa مقایسۀ تحلیلی واژۀ «دریا» در متون ادبی عرفانی و مدل‌های هوش مصنوعی با رویکرد به آثار عطار تخصصي Special كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:101%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Roman Bold&quot;,serif"><span style="color:blue"><span style="font-weight:bold"><span style="font-style:italic"><span style="text-decoration:underline"><span lang="AR-SA" style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">ورود هوش مصنوعی به عرصۀ متون فارسی، افقی نوین در بازخوانی و فهم سریع‌تر و ژرف‌تر میراث ادبی عرفانی گشوده و امکان تفسیر لایه‌های پنهان این متون را فراهم می‌آورد. واژۀ &laquo;دریا&raquo; که در آثار عطار نیشابوری نمادی از بی‌کرانگی ذات الهی، عمق ناشناختۀ معرفت و مراتب سلوک است، به عنوان نمونه‌ای برجسته در این پژوهش با برداشت‌های هوش مصنوعی در</span></span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none"> خروجی مدل‌های زبانی نوین </span></span></span></span></span><span lang="FA" style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">(</span></span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-family:&quot;Calibri&quot;,sans-serif"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">GPT-4</span></span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">،</span></span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-family:&quot;Calibri&quot;,sans-serif"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">Claude </span></span></span></span></span><span lang="FA" style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">&nbsp;و...) مقایسه و بر</span></span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">رسی شده است. هدف اصلی، واکاوی تفاوت‌های ادبی، استعاری و شناختی این واژه در دو نظام معنایی ادبی و ماشینی است. اگرچه هوش مصنوعی توانایی تولید تصاویر شاعرانه و تسهیل تحلیل متون را دارد، اما فاقد شهود، عمق تجربۀ معنوی و رمزآلودگی ذاتی این متون است. این محدودیت، فاصله‌ای بنیادین میان فهم انسانی و تولید ماشینی ایجاد می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد که با وجود همسانی‌هایی در تشبیهات و استعاره‌ها، هوش مصنوعی قادر به باز تولید غنای معنایی گسترۀ مفاهیم هوش انسانی نیست، این کاستی، ضرورت بازاندیشی در نوع کاربرد هوش مصنوعی در ادبیات معنوی را نمایان می‌سازد. با این حال، هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری مؤثر در حمایت از پژوهش و تحلیل متون ادبی عرفانی باشد و در کشف الگوها و معناهای پنهان به عنوان دستیاری توانا و هوشمند استفاده شود.</span></span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></div> <span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="font-weight:normal"><span style="font-style:normal"><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">The entry of artificial intelligence into the field of Persian texts opens a new horizon for a deeper and faster rereading and understanding of the mystical literary heritage and provides the possibility of interpreting the hidden layers within these texts. The term &ldquo;sea&rdquo;, which in the works of Attar Neyshaburi symbolizes the infinity of the divine essence, the boundless depth of knowledge, and the stages of spiritual journey and conduct, is examined in this study by comparing its literary meanings with the interpretations produced by advanced language models (such as GPT-4, Cloud, etc.). The main goal is to examine the literary, metaphorical, and cognitive differences of this term in the two literary and machine semantic systems. Although artificial intelligence can produce poetic images and facilitate text analysis, it lacks the intuition, deep spiritual experience, and inherent mystery of these texts. This limitation creates a fundamental gap between human understanding and the output produced by the machine. This study shows that despite the similarities in similes and metaphors, AI is unable to reproduce the semantic richness found in human intelligence. This shortcoming highlights the need to reconsider the application of AI in mystical literature. Nevertheless, AI can serve as an effective tool to support the research and analysis of mystical literary texts and be used as a capable and intelligent assistant in discovering hidden patterns and meanings</span></span></span></span></span></span></span> هوش معنایی، هوش مصنوعی،دریا، عطار، Semantic intelligence, Artificial intelligence, Darya, Attar 0 0 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3685-1&slc_lang=fa&sid=1 Kimia Amini کیمیا امینی aminiimik12@yahoo.com 10031947532846008273 10031947532846008273 Yes دانشگاه مازندران مرتضی محسنی mohseni@umz.ac.ir 10031947532846008274 10031947532846008274 No دانشگاه مازندران