Persian Language and Literature

fa تحلیل انتقادی گفتمان مناجات‌های مصیبت‌نامه عطار برمبنای روش فرکلاف A Critical Discourse Analysis of the Supplications in Attar’s Mosibatnāma Based on Fairclough’s Model ادبیات عرفانی ادبیات عرفانی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;">مصیبت‌نامه از مهم‌ترین مثنوی‌های عطار در حوزه ادبیات عرفانی است که مناجات‌های شاعر با معبود جذابیتی ویژه به آن بخشیده است. شاعر ازطریق ساختار گفتمان‌هایی که ترس، ملامت و صمیمیت را بازنمایی می‌کند، اندیشه‌های اجتماعی و اخلاقی خود را بیان می‌کند. در این پژوهش، به‌شیوۀ توصیفی-تحلیلی، ابعاد گفتمانی مناجات‌های مصیبت‌نامه عطار و چگونگی تبیین و تفسیر مناسبات اجتماعی و روابط قدرت در این متن براساس انگاره فرکلاف مطالعه می‌شود. انواع مناجات‌های عطار در مصیبت‌نامه براساس این رویکرد شامل سه شاخۀ مناجات خوف‌آمیز، صمیمانه، و ملامت‌آمیز است که در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی شده است. در سطح توصیف، ویژگی‌های واژگان، ساختار جملات و دستورزبان بیان‌کننده تجربه اجتماعی شاعر است و خفقان و التهاب اجتماعی قرن هفتم هجری در خراسان را بازگو می‌کند. در سطح تفسیر، تمرکز شاعر بر توصیف عمده صفات خداوند است که از تسلیم محض بنده دربرابر خداوند حکایت دارد و تسلط اندیشه جبرگرایی اشعریان بر اجتماع شاعر را تأیید میکند. در سطح تبیین، ردّپای نظام درباری و تمایل شاعر به پاک‌سازی فضای عصر را مشاهده میکنیم؛ فضایی که در آن آشوبهای اجتماعی، مذهبی و عقیدتی رسوب کرده و دنیاگرایی و منفعت‌طلبی رونق گرفته است. بازنمایی نظام حاکمیتی جامعه و آرمان‌جویی شاعر برای ایجاد صلح و دوستی از دیگر یافته‌ها است.</div> <div style="text-align: justify;">Mosibatnāma (book of afflictions) is one of Attar’s most significant masnavi (rhyming couplet) poems in the realm of mystical literature, wherein the poet’s supplications to the Divine have endowed it with a unique charm. The structure of these supplications—with dimensions of fear, intimacy, and reproach—assists the poet in articulating social and ethical ideas. In this study, using a descriptive-analytical method, the discursive dimensions of the supplications in Attar’s Mosibatnāma and the way social and power relations are articulated and interpreted in the text are examined through Fairclough’s model. According to this approach, Attar’s supplications in Mosibatnāma fall into three categories—fearful, intimate, and reproachful—each analyzed at three levels: description, interpretation, and explication. At the descriptive level, lexical features, sentence structures, and grammatical patterns reflect the poet’s social experience and convey the social anxiety and turmoil of Khorasan in the 7th century AH. At the interpretive level, the poet’s focus on describing God’s essential attributes conveys submission of the servant before the Divine, confirming the dominance of Ash’ari determinist thought within the poet’s social environment. At the explicative level, we observe the traces of courtly authority and the poet’s desire to purify the spiritual atmosphere of his era, an atmosphere in which social, religious, and doctrinal chaos have accumulated and materialism and self-interest have flourished. Other findings include the poet’s representation of the society’s governing system alongside his idealistic aspiration for peace and friendship.</div> عطار, مصیبت‌نامه, مناجات‌, فرکلاف, تحلیل گفتمان Attâr, Mosibatnāma, Supplications, Fairclough, Critical Discourse Analysis 273 300 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3072-2&slc_lang=fa&sid=1 Parvin Mortazâei پروین مرتضایی parvinmortazaei@eghlid.ac.ir 10031947532846008363 10031947532846008363 No Eqlid Higher Education Center, Fars, Iran مرکز آموزش‌عالی اقلید، شیراز، فارس، ایران Rahâ Zâreifard رها زارعی فرد rahazareifard@jahromu.ac.ir 10031947532846008364 10031947532846008364 No Jahrom University, Fars, Iran دانشگاه جهرم، شیراز، فارس، ایران Zahra Hosseini زهرا حسینی z.hosseini@jahromu.ac.ir 10031947532846008365 10031947532846008365 Yes Jahrom University, Fars, Iran دانشگاه جهرم، شیراز، فارس، ایران