Persian Language and Literature

fa خوانش اسطوره-جامعه‌شناختی باب‌های «شیر و گاو» و «بازجست کار دمنه» از کتاب کلیله و دمنه، با تأکید بر طبقات اجتماعی A Mytho-Sociological Analysis of the Chapters “The Lion and the Bull” and “Investigation of the Conduct of Dimnah” from the Book Kalila and Dimnah (with an Emphasis on Social Classes) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">کلیله و دمنه یکی از آثار ادبی و فرهنگی مشترک هند و ایران است که بسیاری از مطالب مندرج در آن براساس تفکر آریایی ملت‌های مذکور نوشته شده است. در جستار حاضر، به روش توصیفی-تحلیلی، موضوع قشربندی اجتماعی در باب‌های «شیر و گاو» و «بازجست کار دمنه» با رویکرد اسطوره‌ـ‌جامعه‌شناختی تحلیل شده است. خوانش اسطوره‌ـ‌جامعه‌شناختی روشی است که می‌توان به‌یاری آن ریشه اسطوره‌ای پاره‌ای از مفاهیم جامعه‌شناختی را آشکار کرد. آرای ژرژ دومزیل حاکی از این است که طبقه‌بندی در میان اقوام هندواروپایی یکی از اصلی‌ترین ساختارها برای ایجاد نظم اجتماعی بوده است. کینگزلی دیویس و ویلبرت مور نیز چنین نظری در مطالعات جامعه‌شناسانه خود دارند. تحلیل باب‌های ذکرشدۀ کلیله و دمنه با این دو نظریه اسطوره‌شناختی و جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که ساختار داستان «شیر و گاو» با ساختار طبقاتی جوامع هندواروپایی منطبق است؛ ساختاری طبقاتی که به‌هیچ‌وجه تحرک طبقاتی را برنمی‌تابد و همان‌طورکه در باب «بازجست کار دمنه» مشخص می‌شود، اقدام‌کنندگان به تحرک طبقاتی فرجامی جز ادبار و نابودی نخواهند داشت. در باب‌های مطالعه‌شده، دمنه عامل تحرک طبقاتی نافرجام است، کلیله مدافع و پذیرندۀ قشربندی به‌عنوان واقعیتی انکارناپذیر است، و شیر، مادر شیر و پلنگ، که به طبقه اشراف تعلق دارند، حافظ و نگاه‌دارنده قشربندی به‌عنوان ساختاری تنظیم‌کننده محسوب می‌شوند. قشربندی موجود در این باب‌ها، صورتی دیگر از کنش‌های سه‌گانه اسطوره‌ای جوامع هندواروپایی است که خود عامل شکل‌گیری طبقات اجتماعی در این جوامع شده است.  </div> <pre style="text-align: justify;"> Kalila and Dimnah is one of the common literary and cultural works of India and Iran and many of its contents were written based on the Aryan thought of these two peoples. In the present article, the issue of social stratification in the chapters “The Lion and the Bull” and “Investigation of the Conduct of Dimnah” has been analyzed with a mytho-sociological approach and with a descriptive-analytical method. The mytho-sociological analysis is a method that can reveal the mythological roots of some sociological concepts. The ideas of Georges Dumézil show that classification among Indo-European peoples was one of the main structures of creating social order. Kingsley Davis and Wilbert Moore also hold such beliefs in their sociological studies. The analysis of the aforementioned chapters of Kalila and Dimnah with these two mythological and sociological theories shows that the structure of the story of “The Lion and the Bull” is consistent with the class structure of Indo-European societies; a class structure that does not tolerate class mobility in any way and as it is clear in the “Investigation of the Conduct of Dimnah” chapter, those who engage in class mobility will have no end but destitution and destruction. In the studied chapters, Dimnah is the agent of failed class mobility, Kalila is the defender and acceptor of stratification as an undeniable reality; and the lion, lion’s mother, and the panther, who belong to the elite class, are the protectors and maintainers of stratification as a regulatory structure. The stratification in these chapters is another form of the mythical tripartite functions of Indo-European societies, which itself has become the cause of the formation of social classes in these societies. </pre> <div style="text-align: justify;"> </div> قشربندی, نظریه سه کنش, اسطوره, ژرژ دومزیل, «شیر و گاو», «بازجست کار دمنه». Stratification, Trifunctional Hypothesis, Myth, Georges Dumézil, The Lion and the Bull, Investigation of the Conduct of Dimnah. 85 106 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2847-3&slc_lang=fa&sid=1 zahra jamshidi زهرا جمشیدی z.jamshidi@hsu.ac.ir 10031947532846007256 10031947532846007256 Yes Assistant Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevāri University, Khurasan, Iran دانشگاه حکیم سبزواری daryoush ghalehghobadi داریوش قلعه‌قبادی Daryuosh.ghobadi@yahoo.com 10031947532846007257 10031947532846007257 No University of Kurdestan, Sanandaj, Iran دانشگاه کردستان