Persian Language and Literature

fa بررسی بیتی از شاهنامه با تکیه بر متن‌های اوستایی و فارسی میانه A Study of a Couplet from Ferdowsi’s Shahnameh Based on Avestan and Middle Persian Texts تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">موضوع جستار حاضر بررسی و تحلیل بیتی از شاهنامه فردوسی است که تاکنون پژوهشگران دیدگاه‌های گوناگونی درباره آن اظهار کرده‌اند. این بیت، که سعدی نیز در بوستان ضبط کرده است، با مصراع «میازار موری که دانه‌کش است» آغاز می‌شود. سپس‌تر، خالقی‌مطلق صورت ضبط‌شده این بیت در نسخه فلورانس و دو نسخه دیگر را، که مصراع «مکش مورکی را که روزی‌کش است» در آنها آمده است، اساس تصحیح خود قرار داده و آن را نزدیک‌ترین صورت به اصل شاهنامه دانسته است. پس‌ازآن، پژوهشگران دیدگاه‌های خود را در رد یا قبول این تصحیح منتشر کرده‌اند. در این پژوهش، ضمن بررسی نظریات دیگر، با تمرکز بر متن‌های اوستایی و فارسی میانه، و نیز با درنظرگرفتن صورت بسامدی تعدادی از واژگان این بیت، این نتیجه حاصل شده است که عبارت «مور دانه‌کش»، ترکیبی وصفی و کهن است که در متن‌های باستان و میانه ریشه دارد و دامنه‌اش به فارسی نو نیز کشیده شده است. دو دیگر، واژه «مکش» نسبت به «میازار» و «موری» نسبت به «مورک» برتری دارد که به‌قرینه یکدیگر در هر کدام از ابیات دیده می‌شوند. بااین‌حال، واژه «میازار» را می‌توان ازجمله نوآوری‌های شاعرانه فردوسی به‌شمار آورد.  </div> <div style="text-align: justify;">The present article is an analysis of a couplet from Ferdowsi’s Shahnameh, about which scholars have expressed various opinions so far. This couplet, which was also recorded by Saadi in Bustan, begins with the hemistich “mayazar muri ke danekesh ast” (Don’t harm an ant that is seed-carrying). Later, according to the recorded form of this couplet in the Florence version and two other versions containing the hemistich “makosh muraki ra ke ruzikesh ast” (Don’t kill a small ant that is daily-bread-carrying), Khaleghi Motlagh based his revised version of Shahnameh and stated that it was the closest version to the original Shahnameh. The researchers have since expressed their opinions on rejection or acceptance of this revision. While investigating other views, this study focused on Avestan and Middle Persian texts and considered the frequency of some words of this hemistich and concluded that the phrase “mure danekesh” (seed-carrying ant) is an ancient and descriptive compound that has its roots in Old and Middle Persian texts and its domain is extended into New Persian. The two other phrases “makosh” (Don’t kill) compared with “mayazar” (Don’t harm) and “muri” (an ant) compared with “muraki” (a small ant) have superiority, which correspond with one another in each hemistich. However, the phrase “mayazar” can be regarded as one of Ferdowsi’s poetic innovations. </div>   شاهنامه, میازار, مکش, مور, مورک, دانه‌کش, روزی‌کش Shahnameh, Mayazar, Makosh, Mur, Murak, Danekesh, Ruzikesh 137 149 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3354-2&slc_lang=fa&sid=1 Mojtaba Doroudi مجتبی دورودی doroodi.official@gmail.com 10031947532846006589 10031947532846006589 Yes Shiraz University دانشگاه شیراز Hamid Fadayi حمید فدایی hfadaii@yahoo.com 10031947532846006590 10031947532846006590 No Historical Monuments at Research Institute پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری تهران