Persian Language and Literature

other نگاهی تازه به بن‌مایۀ «جام» در دیوان حافظ A New Look at the Motif of “Jām” in Hāfez’s Diwān نظریه های ادبی نظریه های ادبی پژوهشي Research  برخی کلمات و ترکیبات در دیوان حافظ هست که توجه دقیق به آنها ما را به دنیای شعر و اندیشه او نزدیک می‌کند. از جملۀ این کلمات و ترکیبات «جام» و مترادفهای آن است. بسامد کلمه جام و مترادفهای آن در دیوان حافظ از تعلقِ خاطر زیاد او به جام نشان دارد. در این مقاله، برای بررسی جام در دیوان حافظ، درباره اهمیت جام در ادبیات فارسی و دیوان حافظ، نظر شارحان متقدم و معاصر درباره معنا و کارکرد جام در حافظ بیان شده است. متن مقاله به دو قسمت تقسیم میشود: در قسمت اول، جام در سنت شعری قبل از حافظ بررسی شده است. قبل از حافظ، غالباً سه نوع جام یا شراب داریم: زمینی، عرفانی و خیامانه. در قسمت دوم، ذیل عنوان‌هایی، به هنرنماییهای حافظ با جام پرداخته شده است: 1. تکرار و برجسته‌کردن جام و تبدیل آن به بن‌مایه نمادین، 2. تقابلسازی با جام و به‌کاربردن آن همچون ابزاری برای مبارزۀ سیاسی و اجتماعی، 3. اختلاط معانی و کارکردهای گوناگون و متضاد جام با یکدیگر، 4. ساخت بیانِ متناقضنما با جام و خلق ابیات شاهکار. مقاله حاضر، با روش توصیفی و تحلیلی، در پایان نتیجه میگیرد که حافظ آگاهانه با تکرار جام آن را برجسته و نمادین ساخته و با اختلاط معانی ایرانی و اسلامی جام، منشوری ساخته که هر خوانندهای، به فراخور تجربه و دانش خود، میتواند معانی گوناگونی از آن دریافت کند.   There are some words and phrases in Hāfez’s Diwān (Book of Poems) which merit careful attention as this brings us closer to the world of his poetry and thought. One of these words is “Jām” (“cup”) and its synonyms. The frequency of this word and its synonyms is indicative of its significance in the mind of the poet. To investigate Jām in Hāfez’s Diwān, the importance of Jām in Persian literature and Hāfez’s Diwān, and the opinions of the old and contemporary exegetes regarding the meaning and function of Jām in Hāfez’s Diwān were explained in this paper. The body of the paper contains two distinct parts: the first part deals with Jām in the tradition of poetry prior to Hafez. There are three kinds of Jām or “Mey” (wine): earthly, mystical, and Khayyamian. The second part is concerned with the display of the artistic skills of Hāfez in dealing with Jām in the following subheadings: 1. The repetition and foregrounding of the word Jām and making it a symbolic motif, 2. Creating opposition by Jām and using it as a tool for political and social struggle, 3. Mixing the various and opposing meanings and functions of Jām, and 4. Making paradoxical expression with Jām to create masterpiece couplets. The conclusion of this descriptive-analytical research is that Hafez intentionally repeated Jām to make it prominent and symbolic and mixed its Islamic and Iranian senses to create a prism of which any reader based on their background knowledge and experience could get various meanings.       حافظ, جام, جام عرفانی و زمینی, بن‌مایه نمادین, اختلاط Hāfez, Jām, Mystical and Earthly Jām, Symbolic Motif, Mixing 131 156 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-13-1706-3&slc_lang=other&sid=1 Hossain Hassan Rezaie حسین حسن رضائی hosein_rezaie5@yahoo.com 10031947532846005440 10031947532846005440 Yes Farhangian University دانشگاه فرهنگیان