other بررسی زمینه‌های جبرباوری و اختیارگرایی در مثل‌های فارسی ادبیات غنایی ادبیات غنایی پژوهشي Research <span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ضرب‌المثل‌ها، به‌منزله نوعی ادب محاوره‌ای، همواره از آبشخورهای دین، فرهنگ، آداب‌ورسوم و باورهای فلسفی و کلامی جامعه مایه می‌گیرند و باورهای عوام را نیز آینگی می‌کنند. تکرار و بسامد ضرب‌المثلی با اندیشه خاص باعث می‌شود که آن نوع اندیشه به الگوی رفتاری تبدیل شود و کنش‌ها و رفتارهای مردم جامعه را تحت تأثیر قرار دهد. در جامعه ایرانی، همواره دو جریان کلامی اختیارگرایی معتزله و جبرباوری اشاعره حاکم بوده است، اما ازآنجاکه همواره حکومت‌ها جریان جبرباور اشاعره را به‌شیوه‌های مختلف تقویت کرده‌اند، این باورها در ذهن و زبان عامه مردم و به‌تبع آن امثال فارسی راه یافته‌اند، تاجایی‌که بیشتر امثال فارسی با ذهنیتی جبرگرا ساخته شده‌اند. همین جبرگرایی در ایران باستان در اندیشه زروانی باعنوان &quot;بخت&quot; مطرح است که حجم گسترده‌ای از امثال را شامل می‌شود. باورهایی مثل اعتقاد به جبر محض، اعتقاد به قضا و قدر و اراده حتمی خداوند و عدم استقلال انسان در سرنوشت خود، کژفهمی مسائلی مثل توکل و تفویض، رضا و تسلیم دربرابر قضای حتمی و توفیق و خذلان، در طی اعصار عواقب ناگواری برای فرهنگ ایرانی به‌همراه داشته است.</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span> Proverbs as a part of colloquial literature are always nourished by religion, culture, traditions, and philosophical beliefs of a community, and thus they mirror the common beliefs of a people. The frequent repletion of a proverb pregnant with a specific thought makes that type of thought a behavioral pattern and affects the actions and behaviors of the people of a society. In the Iranian society, always two trends in theological rhetoric were dominant; i.e. the Mu&#39;tazila&#39;s espousal of free-will and the Ash&#39;ari&#39;s advocacy of determinism. However, because governments continually and in different ways have reinforced the Ash&#39;ari&rsquo;s determinism, these beliefs have penetrated into the mindset and language ​​of the people. This mentality is so widespread that most Persian proverbs reverberate with this deterministic overtone. A similar determinism in ancient Iran is traceable in the creed of Zorvani who knows this through the concept of &quot;<em>bhakht</em>&quot; which is reflected, for example, in belief in absolute determinism, belief in God&#39;s judgment, the will of God and the lack of independence to control one&rsquo;s own destiny. It also led them to misconstrue issues such as trust in God, delegation of authority, and submission to the will of God: misunderstandings that have had damaging consequences for the Iranian culture throughout ages. اندیشه, جبر, اختیار, ضرب‌المثل‌ها Thought, Determinism, Free-will, Proverbs 219 241 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1906-1&slc_lang=other&sid=1 Mostafa Musavi مصطفی موسوی mmusavi@ut.ac.ir 10031947532846004259 10031947532846004259 Yes University of Tehran دانشگاه تهران Abbas Shahali Ramesheh عباس شاه‌علی رامشه a.shahali.r70@gmail.com 10031947532846004260 10031947532846004260 No University of Kashan دانشگاه کاشان