fa بررسی تقابل‌های دوگانه در غزل‌های حافظ پژوهشي Research <p>بررسی تقابل‌های دوگانه در آثار هنری و ادبی توجه برخی زبان‌شناسان، اسطوره‌شناسان، روایت‌شناسان و نشانه‌شناسان معاصر را به خود جلب کرده است. آن‌ها بر این عقیده‌اند که از این منظر به درک و دریافت‌ بهتری از آثار ادبی می‌توان دست یافت.<br> در این پژوهش با نگاهی دیگر به اشعار خواجه شمس‌الدین محمد حافظ، به بررسی تقابل‌های دوگانه یا زوج‌های متقابل ـ به‌عنوان یکی از عناصر محوری اشعار اوـ خواهیم پرداخت و چنان‌که دیده می‌شود، غالب غزل‌های حافظ از این ویژگی برخوردارند. برای این غرض 100 غزل از مواضع مختلف دیوان او انتخاب شد. در این غزل‌ها 637 مورد تقابل دوگانه، یعنی در هر غزل تقریباً 4/6 مورد، دیده شد. این تقابل‌های دوگانه در سه بخش واژگانی و لفظی (35%)، معنایی و فکری (54%) و ادبی (11%) دسته‌بندی شده‌اند. زوج‌های متقابل معنایی در اشعار حافظ بسامد بیشتری دارند. برخی از این زوج‌های متقابل زیرشاخه مفاهیم کلانی است که در دیوان خواجه کاربرد بالایی دارند، تقابل‌هایی نظیر زهد و شادنوشی، نقص و کمال، تهیدستی و توانگری و... . حافظ ازطریق این تقابل&shy;ها غزل&shy;های خود را تشخّص خاصی داده و سبک شعری خود را از دیگران متمایز کرده است.</p> <p>The study of binary oppositions in art and literature has attracted some contemporary linguists, mythologists, narratologists and semiologists. They maintain that one may get a better understanding of the literary work through these binary oppositions. In this study attempt is made to have another look at the poems of Shams al-Din Muhammad Hafiz by considering binary opposition as one of the central elements and main features of his poems. For this purpose, 100poems have been selected randomly.In these poems 637 binary oppositions are seen indicating that in each sonnet there are 4 to 6 cases of binary opposition. The binary oppositions are grouped in three parts: verbal and lexical (35%), semantic and conceptual (54%), and literary (11%). Semantic pairs are repeated more often in the poems of Hafiz, which give his Ghazalstheir distinctive feature.&nbsp;</p> تقابل دوگانه , زوج‌های متقابل , غزلیات حافظ , binary oppositions, symmetry, Hafiz’s poems. 69 91 http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-66&slc_lang=fa&sid=1 Ali Reza Nabiloo علیرضا نبی‌لو dr.ar_nabiloo@yahoo.com 10031947532846001030 10031947532846001030 Yes دانشیار دانشگاه قم