:: جلد 32، شماره 97 - ( 11-1403 ) ::
جلد 32 شماره 97 صفحات 125-101 برگشت به فهرست نسخه ها
نماد کوه در مثنوی «طور معرفت» بیدل
مریم ظریف1 ، مهدی نیک‌منش*2
1- دانشگاه الزهراء(س)
2- دانشگاه الزهراء(س) ، m.nikmanesh@alzahra.ac.ir
چکیده:   (10876 مشاهده)
بیدل، بیش‌ازآنکه احساسات خود را در شعر بیان کند، از شعر برای بیان اندیشه بهره می­برد. جریان تند اندیشه در نگاه او به پدیده‌های طبیعی و توصیف عناصر طبیعت سریان دارد. ازآنجا‌که ذهن او انباشته از معنا و مفاهیم عرفانی است، به هرچه می‌نگرد، رنگ‌وبوی عرفان می‌گیرد و بر زبان او جاری می‌شود. او هنر را شامل کمال و فضایل اخلاقی دانسته و به‌کمک آن به بیان قابلیت‌های انسان و طبیعت پیرامونش پرداخته است. در این پژوهش، با نگاهی توصیفی و تحلیلی، به جایگاه نمادین کوه در مثنوی طور معرفت بیدل پرداخته شده و تصویرهایی که در آن عنصر طبیعی کوه به‌گونه­ای هنرمندانه با مفاهیم و معانی عرفانی ارتباط یافته بررسی شده است. نخست تصویرها مشخص و طبقه‌بندی شده‌اند، سپس نماد کوه در طور معرفت بیدل برجسته شده و معانی عرفانی نهفته در آن تبیین شده است. یافته‌ها نشان داد که مفاهیم نهفته در نمادهای آب، آتش و خاک، در یک مجموعه منسجم، در نگاه بیدل سیر استعلایی عارفانه از پایین‌ترین مرتبه به بلندترین جایگاه را دارند و این عناصر با نماد کوه ارتباط مفهومی دارند.

 
واژه‌های کلیدی: بیدل، نماد، نمادهای عرفانی، کوه، طور معرفت
متن کامل [PDF 270 kb]   (435 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: ادبیات عرفانی
فهرست منابع
1. آرزو، عبدالغفور (1387). در خانة آفتاب. تهران: سورة مهر.
2. استعلامی، محمد (1387). نقد و شرح قصاید خاقانی. جلد اول. تهران: زوار.
3. اسفندی، اسفندیار؛ غلامی، فاطمه (1386). تشریح دوگانگی نماد آتش در آیین زرتشتی. پژوهش زبان‌های خارجی. شمارة 38: 5-17.
4. اکرمی، محمدرضا (1390). استعارة در غزل بیدل. تهران: مرکز.
5. پاکفر، محمدسرور (1365). وصف طبیعت در اشعار بیدل. در: سی مقاله دربارة بیدل. کابل: آکادمی علوم.
6. بهنام‌فر، محمد؛ زمانی‌پور، مریم (1391). کوه و معانی نمادین آن در بیان عواطف عارفانه و عاشقانة مولانا. پژوهشنامة ادب غنایی. دانشگاه سیستان و بلوچستان. سال دهم. شمارة 19: 33-51.
7. بیدل، میرزا عبدالقادر (1342). کلیات بیدل. جلد سوم. کابل: پوهنی مطبعه.
8. پورنامداریان، تقی (1375). رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
9. جعفری کمانگر، فاطمه؛ مدبری، محمود (1382). کوه و تجلی آن در شاهنامه. پژوهش‌های ادبی. شمارة 1: 63-72.
10. حبیب، اسدالله (2007). ارمغان بیدل از کوهستان بیرات (سیری در طور معرفت). هامبورگ. برگرفته از صفحة فیس‌بوک دوستداران بیدل.
11. https://www.facebook.com/legacy/notes/10151263394502681/. 29/ 12/ 1395.
12. خاقانی (1387). نقد و شرح قصاید خاقانی (براساس تقریرات استاد بدیع‌الزمان فروزانفر). گردآوری محمد استعلامی. جلد اول. تهران: زوار.
13. خسروی شکیب، محمد (1403). تحلیل جایگاه زن به‌مثابة «دیگری» در ضرب‌المثل¬های فارسی با تأکید بر نظریۀ سپهر نشانه¬¬شناختی فرهنگ یوری لوتمان. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ودوم. شمارة 96: 133-153.
14. راشد محصل، محمدرضا؛ بهنام‌فر، محمد؛ و زمانی‌پور، مریم (1391). تجلی کوه در ایران باستان و نگاهی به جلوه‌های آن در ادب فارسی. مطالعات ایرانی بهار. 11 (21): 119-146.
15. رضوی، مدرس (1341). دیوان حکیم ابوالمجد مجدود ابن آدم سنایی. تهران: ابن‌سینا.
16. ستاری، جلال (1381). اسطوره و رمز در اندیشة میرچا الیاده. تهران: مرکز.
17. سرخوش، فائقه (1393). اسطورة آسمان و زمین (زمین و آسمان در باور ایرانیان). تهران: باد.
18. سلجوقی، صلاح‌الدین (1380). نقد بیدل. تهران: عرفان.
19. شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1385). فرهنگ نمادها. ترجمة سودابه فضایلی. جلد چهارم. تهران: جیحون.
20. صلاحی‌مقدم، سهیلا (1389). نماد و کهن‌الگوی نمادین در مثنوی. فصنامة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی تخصصی مولوی‌پژوهی تبریز. شمارة 9: 127-145.
21. عبداللهی اهر، محبوبه (1394). بررسی مفهوم نار(آتش) در شعر مولانا. بهارستان سخن. سال دوازدهم. شمارة 29: 195-222.
22. عینی، صدرالدین (1384). میرزا عبدالقادر بیدل. برگردان و پژوهش ایرج شهباز. تهران: سوره.
23. فتوحی، محمود (1385). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
24. فتوحی، محمود (1392). نازک‌خیالی هندی و دورخیالی هندی. ویژه‌نامة شبه‌قاره فرهنگستان. سال اول. شمارة 1: 51-78.
25. فضایلی، سودابه (1392). روایتی از اسطوره‌های آب ایران زمین: آناهیتا ایزدبانوی آب. https://anthropologyandculture.com، تاریخ دسترسی: 10/5/1395.
26. قبادی، حسینعلی (1389). آیین آینه: سیر تحول نمادپردازی در فرهنگ ایرانی و ادبیات فارسی. چاپ اول. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
27. قربانی، حمیدرضا؛ خدادادی، محمد (1402). تصویر درخت در شعر شاعران نوپرداز معاصر. ¬زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ودوم. شمارة 96: 267-288.
28. کلانتر، نوش‌آفرین (1395). سیر آتش از اسطوره تا عرفان (ریشه‌های اسطوره‌ای نمادهای مربوط به آتش در عرفان). کهن‌نامة ادب پارسی. سال هفتم. شمارة 3: 21-43.
29. معین، محمد (1352). مزدیسنا و ادب پارسی. تهران: دانشگاه تهران.
30. نیک‌منش، مهدی؛ کریمی، طاهره (1391). تقابل و تشابه انسان و کوه در آثار مولوی. مولوی‌پژوهی. سال ششم. شمارة 14: 157-185.
31. یونگ، کارل گوستاو (1383). انسان و سمبول‌هایش. ترجمة محمود سلطانیه. تهران: جامی.
32. Galens, D. (Ed.) (2009). Literary movements for students: Presenting analysis, context, and criticism on literary movements. Thomson Gale.



XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
جلد 32، شماره 97 - ( 11-1403 ) برگشت به فهرست نسخه ها