fa ارزیابی نقش عوامل طبیعی و انسانی در آلودگی آب زیرزمینی در آبخوان قزوین اب و هواشناسی climatology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">این مطالعه تأثیر عوامل زمین‌شناسی و انسانی بر ترکیب فیزیکوشیمیایی آب‌های زیرزمینی آبخوان قزوین را مورد ارزیابی قرار داده است. بر اساس دیاگرام گیبس بهینه شده، تمرکز نمونه‌ها در انتهای مسیر برهمکنش آب شیرین با واحدهای سیلیکاته تکامل ژئوشیمیایی ناشی از انحلال این واحدهای زمین‌شناسی و افزایش نسبت Na/(Na+Ca) است. مکانیسم تبادل کاتیونی در تغییر ترکیب شیمیایی آب زیرزمینی با استفاده از نمودار دو متغیره Ca+Mg نسبت به SO4+HCO3 و شاخص‌های کلروآلکالن CAI-1 و CAI-2 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که در 68 درصد از نمونه‌ها تبادل یونی مستقیم و در 32 درصد نیز تبادل یونی معکوس ترکیب شیمیایی آب زیرزمینی را کنترل می‌کنند. تغییرات Ca در مقابل SO4  بیانگر عدم تأثیرگذاری صرف انحلال ژیپس به عنوان منشأ یون‌های کلسیم و سولفات است. این تغییرات می‌تواند به دلیل تحرک و انتقال یون در خلال فرایندهای پدوژنیک  (چرخه بیوژئوشیمیایی سولفور) و فعالیت‌های انسانی باشد. بررسی نقش عواملی همچون ورودی کشاورزی، ورودی اتمسفری، نیتروژن خاک، فاضلاب، کود دامی، کود شیمیایی و فرایند دنیتریفیکاسیون در آلودگی آب زیرزمینی با بهره‌گیری از نمودار NO3/Na در مقابل Cl/Na و نسبت NO3/Cl در مقابل Cl دنبال شد. نتایج نشان می‌دهد که ورودی‌های کشاورزی و فاضلاب دارای نقش موثرتری در تغییر محتوای NO3 و Cl نمونه‌های آب زیرزمینی هستند. علاوه بر این، در برخی موقعیت‌ها به ویژه جنوب شرقی آبخوان، فرآیند دنیتریفیکاسیون موجب کاهش غلظت NO3 می‌شود. نتایج این مطالعه می‌تواند با درک مکانیسم‌های کنترل کننده ترکیب فیزیکوشیمیایی و شناسایی عوامل محتمل آلاینده آب زیرزمینی به مدیریت موثر منابع آب در این آبخوان استراتژیک کمک کند.</div> <div style="text-align: justify;">This study investigates the impact of natural and anthropogenic factors on the physicochemical composition of groundwater in the Qazvin aquifer. Based on the optimized Gibbs diagram, the concentration of samples at the end of the freshwater interaction path with silicate units results from geochemical evolution due to the dissolution of these geological units and an increase in the Na/(Na+Ca) ratio. The ion exchange mechanism was assessed using bivariate diagrams of Ca+Mg vs. SO4+HCO3 and Schoeller's chloro-alkaline indices CAI-1 and CAI-2. The results indicate that in 68% of the samples, direct ion exchange, and in 32%, reverse ion exchange control the groundwater chemistry. The changes in Ca vs. SO4 indicate that gypsum dissolution alone is not the source of these ions. These changes could be due to ion mobility and transport during pedogenic processes (sulfur biogeochemical cycle) and anthropogenic factors. The study also examined the role of factors such as agricultural input, atmospheric input, soil nitrogen, sewage input, manure input, chemical fertilizers, and the denitrification process in groundwater pollution using NO3/Na vs. Cl/Na and the NO3/Cl vs. Cl diagrams. The results reveal that agricultural and sewage inputs significantly impact the NO3 and Cl content. Furthermore, in some locations, especially in the southeast of the aquifer, the denitrification process causes a decrease in NO3 concentration. These findings can contribute to effective water resource management in this strategic aquifer by understanding the controlling mechanisms of physicochemical composition and identifying potential groundwater pollution sources.</div> آب زیرزمینی, هیدروشیمی, آلودگی, دنیتریفیکاسیون, پساب, آبخوان قزوین Groundwater, Hydrochemistry, Pollution, Denitrification , Wastewater, Qazvin Aquifer 60 91 http://jgs.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3830-3&slc_lang=fa&sid=1 Vahab Amiri وهاب امیری v.amiri@yazd.ac.ir 100319475328460024641 100319475328460024641 Yes Yazd University دانشگاه یزد Nassim Sohrabi نسیم سهرابی n.sohrabi1986@gmail.com 100319475328460024642 100319475328460024642 No Yazd Regional Water Authority شرکت آب منطقه‌ای یزد Seyed Mohammadali Moosavizadeh سید محمدعلی موسوی زاده moosavizadeh@yazd.ac.ir 100319475328460024643 100319475328460024643 No Yazd University دانشگاه یزد