fa بررسی تاثیر مولفه‌های فرم شهری بر آلودگی هوا (مطالعه موردی: شهرتبریز) جغرافیا و برنامه ریزی شهری Geography and Urban Planning پژوهشي Research <strong>آلودگی هوا و تاثیرات نامطلوب آلودگیهای ناشی از احتراق سوخت&shy;های فسیلی در سکونتگاههای شهری از جمله مسائل مهم زیست محیطی کلانشهرهاست که توجه به راهکارهای کاهش میزان آلودگی هوا در شهرها لازم است. تجربیات جهانی نشان داده است که شاخصهای فرم شهری یکی از مهمترین عوامل تأثیر گذار بر میزان آلودگی هوا و مصرف انرژی در شهر هستند. از این روی توجه به فرم شهر، نقشی مهم درچشم انداز بلند مدت شهرها در جهت کیفیت هوای مطلوب&shy;تر، ایفا می&shy;کند.</strong><strong>پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی است. به منظور جمع آوری داده و اطلاعات مورد نیاز از روش کتابخانه&shy;ای و اسنادی &nbsp;استفاده شده است. درجهت تجزیه و تحلیل داده&shy;ها و پاسخگویی به سوالات پژوهش از تکنیک آماره موران در محیط نرم افزار </strong><strong><span dir="LTR">gis</span></strong><strong> استفاده شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد وضعیت آلودگی هوای شهر تبریز از نظر عناصر آلوده کننده هوا یعنی دی اکسید گوگرد، دی اکسید نیتروژن، مونوکسید کربن در نیمه دوم سال بیشتر از نیمه اول سال است به گونه&shy;ای که از میان ایستگاههای پایش هوا ایستگاه میدان دارای بیشترین تعداد آلودگی هوا بود. همچنین نتایج حاصل از بررسی تاثیر فرم شهری و الگوی کاربری زمین بر آلودگی هوا نشان داد که فرم شهری و کاربری زمین بر آلودگی هوا تاثیرگذار است.</strong> Air pollution and adverse effects of pollution caused by the combustion of fossil fuels in urban settlements are among the important environmental issues of metropolises that need to pay attention to ways to reduce air pollution in cities. Global experience has shown that urban form indicators are one of the most important factors affecting air pollution and energy consumption in the city. Therefore, paying attention to the form of the city plays an important role in the long-term perspective of cities for better air quality. The present study is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. In order to collect the required data and information, library and documentary methods have been used. To analyze the data and answer the research questions, the Moran statistical technique was used in the GIS software environment. The results of this study showed that the air pollution situation in Tabriz in terms of air pollutants, ie sulfur dioxide, nitrogen dioxide, carbon monoxide in the second half of the year is more than the first half of the year, so that among the air monitoring stations The field had the highest number of air pollution. Also, the results of the study of the effect of urban form and land use pattern on air pollution showed that urban form and land use are effective on air pollution. فرم شهری, کاربری زمین, آلودگی هوای شهری, تبریز urban form, land use, urban air pollution, Tabriz 274 291 http://jgs.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4359-1&slc_lang=fa&sid=1 Ruhollah Namaki روح الله نمکی namaki32@gmail.com 100319475328460024674 100319475328460024674 No PhD Student in Urban Planning, Department of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran. دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Akbar Abdollahzadeh Tarf اکبر عبداله زاده طرف taraff_111981@iaut.ac.ir 100319475328460024675 100319475328460024675 Yes Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Department of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Hassan Sattari Sarbangholi حسن ستاری ساربانقلی hasan@gmail.com 100319475328460024676 100319475328460024676 No Associate Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Department of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran. دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.