fa تغییرات رطوبت ورودی به جو ایران و ارتباط آن با دوره‌های مرطوب و خشک فصلی اب و هواشناسی climatology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><strong><span style="font-family: b nazanin;">در این پژوهش تغییرات رطوبت ورودی جو ایران و ارتباط آن در وقوع دوره&rlm;های مرطوب و خشک فصلی بررسی گردید. با توجه به هدف پژوهش از داده&rlm;های دوباره واکاوی شده&rlm;ی </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family: times new roman bold,serif;">ERA interim</span></span></strong><strong><span style="font-family: b nazanin;"> مرکز پیش&rlm;بینی&rlm;های میان مدت اروپا (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family: times new roman bold,serif;">ECMWF</span></span></strong><strong><span style="font-family: b nazanin;">)، در دوره آماری 2011-1981 بهره گرفته شده است. برای استخراج دوره&rlm;های مرطوب و خشک فصول پائیز، زمستان و بهار ایران، از شاخص استاندارد شده </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family: times new roman bold,serif;">z</span></span></strong><strong><span style="font-family: b nazanin;"> (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family: times new roman bold,serif;">ZSI</span></span></strong><strong><span style="font-family: b nazanin;">) استفاده شد. فصول دارای بیشینه درصد مساحت رخداد خشکسالی و ترسالی در دوره&rlm;های فوق، گزینش شدند. مجموع قائم واگرایی شار رطوبت ورودی در سه لایه زیرین، میانی و بالایی وردسپهر برروی ایران در دوره&rlm;های منتخب، استخراج گردید. نتایج حاصله نشان داد که در هر سه فصل در تمامی لایه&rlm; ها، شار رطوبت در دوره مرطوب، بیشینه و در دوره خشک کاهش یافته است. به طوری که مقادیر شار رطوبت در کل ضخامت وردسپهر، در فصول پائیز، زمستان و بهار در دوره مرطوب به ترتیب 16/6، 19/2 و 21/6 و در دوره خشک به ترتیب 11/1، 12/7 و 18/6 کیلوگرم بر متر مربع بر روز بوده است. در همه لایه&rlm; ها در دوره&rlm;های مرطوب و خشک، مقادیر رطوبت ورودی به ایران در فصل گرم سال، نسبت به فصول سرد افزایش داشته است. همچنین تفاوت و تغییرات مقادیر رطوبت، در فصل گرم، در مقایسه با فصول سرد کمتر و دارای تغییرات اندکی بوده است. در ترازهای بالایی تغییرات قابل ملاحظه&rlm;ای در مقادیر رطوبتی در سه فصل مشاهده نمی&rlm;شود. بطورکلی تفاوت معناداری به لحاظ الگوی جریان حاکم در دوره خشک و مرطوب وجود دارد. شرایط مساعد الگوهای جریان برروی سطوح آبی منطقه، وضعیت را برای افزایش انتقال رطوبت توسط جریان&rlm;های عبوری مساعد و زمینه انتقال رطوبت به ایران را</span></strong> <strong><span style="font-family: b nazanin;">فراهم کرده است. اما در دوره خشک انحراف و تغییر جهت جریان&rlm;ها بویژه در ترازهای زیرین، شرایط را برای کاهش انتقال رطوبت و رخداد دوره خشک در ایران مهیا نموده است.</span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Spatio-temporal variations of factors affecting the occurrence of precipitation can lead to a change in its amount. The atmospheric moisture is one of the most important factors for precipitation formation. In this study, changes in atmospheric moisture and its relation with occurrence of seasonal wet and dry periods were investigated in Iran. The re-analysis data from the ERA interim European Center for Mid-Term Projections (ECMWF) was used during the period 1981-2011. The z index (ZSI) was used to extract wet and dry periods of autumn, winter and spring seasons. The seasons with the maximum percentage of wetness/drought occurrence during the above periods were selected. Vertical integrated divergence of the moisture flux was extracted in three layers of the lower, middle and upper atmosphere above Iran. The results revealed that in all three layers, moisture flux was maximum during wet period and decreased in dry one. In all layers in wet and dry periods, the moisture content imported to Iran increased during warm season as compared to cold seasons. In addition, the difference in moisture content in the warm season was less than cold seasons and has less variations. There was no significant changes in moisture at high levels in three seasons. In general, there was a significant difference in terms of the winds pattern in the wet and dry periods. The favorable conditions of flow patterns on the water surface of the region provide the condition for increasing transport of moisture to Iran. Although, the moisture transfer reduced due to deviation and change of direction of currents, in dry period especially in the lower layer, and hence increase the occurrence of dry periods in Iran.</div> دوره خشک, دوره مرطوب, رطوبت جوی, ایران Dry period, wet period, atmospheric moisture, Iran 115 131 http://jgs.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-3&slc_lang=fa&sid=1 Mostafa Karimi مصطفی کریمی mostafakarimi.a@ut.ac.ir 100319475328460012896 100319475328460012896 Yes Assistant Professor of Climatology, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran . دانشکده حغرافیای دانشگاه تهران Mahnaz Jafari مهناز جعفری m.jafari1987@gmail.com 100319475328460012897 100319475328460012897 No Ph.D. Student, Climatology, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی Faramarz Khosh Akhlgh فرامرز خوش اخلاق fkhosh@ut.ac.ir 100319475328460012898 100319475328460012898 No Associate Professor of Climatology, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشکده حغرافیای دانشگاه تهران Saeed Bazgir سعید بازگیر sbazgeer@ut.ac.ir 100319475328460012899 100319475328460012899 No Assistant Professor of Climatology, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشکده حغرافیای دانشگاه تهران