تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

مدلسازی عوامل مؤثر بر تاب‌آوری شهری در برابر مخاطره زمین‌لرزه (مطالعه موردی: پارس آباد مغان)

آیت جهانبانی

تاب آوری یکی از رویکردهای کاهش آسیب پذیری جوامع و تقویت توانایی های مردم برای مقابله با خطرات ناشی از وقوع سوانح طبیعی به ویژه زمین لرزه است و دارای ابعاد اقتصادی، اجتماعی، نهادی، کالبدی و زیست محیطی است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی از نوع اکتشافی است. پرسشنامه محقق ساخته با 102 گویه ابزار گردآوری داده های پژوهش بود. حجم نمونه براساس فرمول کوکران 386 و روش نمونه گیری نیز تصادفی ساده بود. تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل مسیر در بستر نرم افزار SPSS25 برای تحلیل داده ها و مدلسازی عوامل به کار گرفته شد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که شهر پارس آباد از نظر تاب آوری اجتماعی و کالبدی دارای پایین ترین امتیازات و در وضعیت متوسط متمایل به خوب؛ تاب آوری زیست محیطی در وضعیت متوسط، تاب آوری نهادی و اقتصادی به ترتیب در وضعیت متمایل به وضعیت نامناسب قرار دارند. همچنین عامل بندی سؤالات، 13 عامل برای ابعاد اجتماعی (رفتار در حین بحران، آگاهی از بحران، آمادگی برای بحران، دانش، همکاری، اعتماد، همیاری، امانت داری، تعامل، دقت، نگرش، کمک های اولیه و اقدامات ضروری)؛ 3 عامل (خسارت پذیری، جبران پذیری و توانایی برگشت) برای ابعاد اقتصادی؛ 5 عامل (عملکرد نهادهای عمومی، عملکرد نهادهای نیمه عمومی، ارتباط نهادی، اقدامات نهادی و بستر نهادی) برای تاب آوری نهادی؛ 4 عامل (فضای باز، مقاومت ساختمانی، دسترسی عمومی و دسترسی امدادی) برای تاب آوری کالبدی و 3 عامل (عوامل محیطی، تغذیه ای و خاک) برای تاب آوری زیست محیطی نشان داد. در نهایت مدلسازی شاخص های تاب آوری برای شهر پارس آباد ارایه گردید.

سنجش شاخص های تاثیرگذار در بهبود مشارکت محله محور(مورد مطالعه شهر زاهدان)

غلامرضا میری

استفاده از ظرفیت های محله ای و بازتعریف نقش شهروندان در سطح محله های شهری به رویکردی جدیدی تحت عنوان مشارکت محله محور منجر شده است؛ چرا که بسیاری از چالش های شهری ریشه در عدم مشارکت شهروندان دارد. شهر زاهدان نیز از این موضوع مستثنی نیست. برای تحقق مشارکت محله محور، توجه و تقویت برخی شاخص ها بسیار ضروری است. هدف این تحقیق سنجش شاخص های تاثیرگذار در بهبود مشارکت محله محور جهت ارتقاء خدمات شهری در شهر زاهدان است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر گردآوری داده ها به صورت میدانی از طریق ابزار پرسش نامه است. جامعه آماری تحقیق را شهروندان ساکن در شهر زاهدان بالغ بر 587730 نفر تشکیل داده اند. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران 322 نفر محاسبه شد.بررسی 5 متغیر قابلیت اعتماد، پاسخگویی و مسئولیت پذیری، اطمینان، همدلی و توجه و عوامل ملموس و محسوس نشان می دهد که هر 5 متغیر در سطح کمتر از 05/0 معنادار بوده اند. بررسی اختلاف میانگین و آمار تی آزمون تایید نمود که شهروندان نسبت به عملکرد شهرداری و مدیران، اعتماد ندارند. همچنین آزمون تی تک نمونه ای نشان می دهد که شاخص های شفاف سازی، توانمندسازی، پایگاه اقتصادی، بسترهای ارزشی و احساس تعلق مکانی برابر با 000/0 و کمتر از 05/0 معنادار هستند. این مطلب بر تاثیرگذاری این شاخص ها بر بهبود مشارکت محله محور اشاره دارد. بر اساس نتایج مدل معادلات ساختاری بیشترین تاثیرگذاری مربوط به شاخص شفاف سازی با تیین 19/0 سپس احساس تعلق مکانی با 15/0 است. همچنین آزمون تی تک نمونه ای نشان می دهد که مشارکت های یدی(اختلاف میانگین 510/0)، مالی(اختلاف میانگین611/0) و فکری(اختلاف میانگین 486/0) با سطح معناداری کمتر از 05/0 تاثیر زیادی می توانند در بهبود مشارکت محله محور و ارتقاء کیفیت خدمات شهری داشته باشند.

تحلیل عوامل موثر بر ماندگاری مسکن اقشار کم درآمد با مدل سازی معادلات ساختاری (مورد مطالعه: مسکن مهر سیرجان)

اعظم عباسپور سیرجانی

در دنیای امروز، مسکن و سرپناه بسیاری از جنبه های زندگی انسانی را تحت الشعاع خود قرار داده اند. تامین مسکن مناسب به ویژه برای گروه های کم درآمد شهری از مهمترین مسائل وچالش های پیش روی همه کشورهاست. میزان مطلوبیت محیط مجموعه های مسکونی ساخته شده برای اقشارکم درآمد، همواره از مسائل چالش برانگیز بوده است. در برنامه ها و طرح های تهیه شده برای این اقشار، به دلیل سیل عظیم متقاضیان و نیز محدودیت منابع و اعتبارات، غالبا اهداف کمی دنبال شده و اهداف کیفی مهجور مانده اند. بررسی الگوی مسکن این قشر درشهرها نشان می دهد که توجه و بکارگیری شاخص های موثر برماندگاری مسکن ازجمله مقولاتی است که باید درفرآیند برنامه ریزی مسکن آنها موردتوجه باشد. این مقاله، با هدف تحلیل عوامل موثر بر ماندگاری مسکن اقشار کم درآمد، به بررسی ادبیات نظری و آزمون فرضیه های تحقیق پرداخته است. جامعه آماری تحقیق ساکنان مسکن مهر سیرجان می باشند. پس از توزیع پرسشنامه، تجزیه وتحلیل داده ها، در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی بکار گرفته شد. روایی سازه از روش تحلیل عاملی مورد تایید قرارگرفت. پایایی ابزار نیز با استفاده از آزمون ضریب آلفای کرونباخ 7/0 محاسبه شد. تجزیه وتحلیل داده ها از مدلسازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس انجام شد. یافته های بدست آمده حاکی از وجود رابطه بین شاخص های کمی و کیفی مسکن بر ماندگاری می باشد. شاخص کیفی با معیارهای فرهنگی، اجتماعی و مولفه هایی نظیر امنیت، حفظ حریم خصوصی، حس تعلق به مکان، مشارکت کاربر و ...بیشترین تاثیر بر ماندگاری مسکن مهر سیرجان را داراست.

عوامل موثر بر افزایش جذابیت جاذبه های اکوتوریسم و ژئوتوریسم شهرستان خرم آباد

مصطفی هداوندمیرزایی

توسعه گردشگری طبیعت گرایانه وابسته به معرفی و توجه به جذابیت جاذبه های گردشگری طبیعی است. در واقع، شناسایی عوامل موثر بر افزایش جذابیت مکان های اکوتوریستی و ژئوتوریسی از جمله مهم ترین موضوعات در توسعه گردشگری و طبیعت گردی یک منطقه است. با توجه به این موضوع، هدف پزوهش حاضر نیز بررسی عوامل موثر بر افزایش جذابیت مکان های توریستی و ژئوتوریسی در منطقه مورد مطالعه می باشد. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش انجام آن توصیفی- تحلیلی است. ابزار گردآوری داده ها و اطلاعات پرسش نامه و مشاهده می باشد. جامعه آماری پژوهش، کارشناسان و متخصصان حوزه گردشگری شهرستان خرم آباد در استان لرستان می باشد. در این پژوهش 50 کارشناس و متخصص مرتبط با گردشگری طبیعی به عنوان نمونه انتخاب گردید. نتایج پژوهش گویای آن است که به ترتیب چهار عامل محصولات گردشگری اکوتوریستی و ژئوتوریستی، حفاظت دارایی های طبیعی، حفط و توسعه زیرساخت های گردشگری و ایجاد فرصت هایی رونق گردشگری طبیعت محور مهم ترین عوامل افزایش جذابیت مکان های توریستی و ژئوتوریسی می باشند. همچنین نتایج نشان داد که تقویت زیرساخت های گردشگری منطقه، سرمایه گذاری بخش خصوصی در گردشگری و شناخت ظرفیت های گردشگری طبیعی و جاذبه های گردشگری وبرنامه ریزی برای توسعه آن مهم ترین راهبردهای توسعه گردشگری طبیعی در شهرستان خرم آباد می باشند.

تحلیل الگوهای سینوپتیک مولد موج گرم در شهر تهران و اثر آن در ریسک بیوکلیمایی

غلامرضا جانبازقبادی

دما از عناصر اساسی اقلیم است لذا تغییرات ناگهانی یا کوتاه مدت و دراز مدت آن می تواند ساختار آب و هوای هر محلی را دگرگون سازد. موج های گرمایی شدید از مهم ترین بلایای آب و هوایی بوده که تأثیرات گسترده ای بر فعالیت های مختلف انسانی دارند وزمانی که از شدت و فراوانی بالایی برخوردار شوند، می توانند معضلات عمده ای تولید نمایند. در این پژوهش برای بررسی روند سری زمانی فراوانی 49ساله (2019-1970) رخدادهای امواج گرم شهر تهران از دو نمایه روزهای گرم و امواج گرم (روزهای گرم با تداوم 2 روز و بیشتر) از آماره ناپارامتریک تحلیل روند Sens استفاده شده که نتایج آن در همه ایستگاه ها بیانگر وجود یک روند افزایشی هم در تعداد روزهای گرم شهر تهران و هم در فراوانی رخدادهای امواج گرم در 5 ایستگاه سطح شهر تهران بوده است. در این پژوهش دو موج گرم در شهر تهران شناسایی شد که موج اول در سال 2010 بخش وسیعی از نواحی مرکزی و غربی کشور را در بر گرفته اشت و موج دوم در سال 2013 بود که در همه ایستگاه های تهران و حتی بسیاری از استان های کشور ثبت شده است. نتایج تحلیل توزیع فضایی دمای موج گرم در سطح بلوک های آماری شهر تهران بیانگر آن بود که عموما مناطق مرکزی شهر تهران شامل مناطق6، 7، 8، 10،11، 12، 14، 15، 4، 7، و 19 به صورت معنی داری درگیر دماهای بحرانی ناشی از حاکمیت موج گرم بوده است در حالی که بخش های شمالی شهر تهران تحت تاثیر شدتهای پایینتر موج گرم بوده است.

تدوین راهبردهای موثر در راستای بهینه سازی مصرف انرژی در بلوک های مسکونی (نمونه موردی: محله رشدیه تبریز)

مرتضی میرغلامی

با توجه به این موضوع که بیش از یک سوم مصارف انرژی مرتبط با مناطق مسکونی می باشد، برنامه ریزی و طراحی مناسب محلات با توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه می تواند گامی مؤثر در جهت کاهش مصرف انرژی باشد، پژوهش حاضر به تدوین راهبردهای موثر در راستای بهینه سازی مصرف انرژی در بلوک های مسکونی محله رشدیه تبریز می پردازد. بررسی و شناخت وضعیت مصرف انرژی در محله رشدیه تبریز ، قابلیت ها و تنگناهای آن در برنامه ریزی از اهمیت بسزایی برخوردار است که در صورت عدم توجه به آن ها و نداشتن برنامه های راهبردی کارآمد، منجر به افزایش ناپایداری اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی خواهد شد. روش تحقیق با توجه به ماهیت آن توصیفی-تحلیلی و از نظر هدف کاربردی می باشد. در ارتباط با اهداف مورد نظر پژوهش می باشد، جامعه آماری پژوهش اساتید وکارشناسان و نخبگان شهرسازی می باشند که برای بررسی شاخص ها و راهبردها استفاده گردیده است. روش انتخاب افراد به صورت هدفمند و گلوله برفی بوده است. در نهایت نتایج نشان داد که تدوین سیاست ها ، اقدامات کاربردی برای ارتقاء طراحی معابر اصلی و دسترسی های محلی در جهت تهویه هوای محله به عنوان مهمترین راهبرد بایستی مورد تأکید قرار گیرد.راهبرد تدوین سیاستهای طراحی محله و بلوک های مسکونی با اهداف استفاده از انرژی خورشید در جهت کاهش مصرف انرژی ،تدوین سیاستهای طراحی محله و بلوک های مسکونی با اهداف استفاده از انرژی باد در جهت کاهش مصرف انرژی به ترتیب در رتبه های دوم و سوم این اولویت بندی قرار گرفته اند.

تحلیل آماری بارش‌های سنگین ایران در زمان وقوع گرمایش ناگهانی پوشن‌سپهر

بهروز نصیری

گرمایش ناگهانی پوشن سپهری، به طور بارزی بر آب و هوای سطح زمین اثر گذار است. در این پژوهش تغییرات بارش در زمان رخ داد این پدیده مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور، پس از آشکارسازی گرمایش های رخ داده در طول دوره ی مورد مطالعه(1986-2020)، 18 گرمایش شناسایی شد. دهک 5 برای آستانه ی نرمال و دهک 9 برای آستانه ی بارش های سنگین برای داده های بارش 117 ایستگاه محاسبه شد. و میزان اختلاف از نرمال بارش به دو صورت بررسی شد. ابتدا، بارش در زمان وقوع گرمایش،با میانگین بلند مدت، به تفکیک ماه مقایسه شد و سپس روند تغییرات بارش در قبل، هم زمان و بعد از وقوع گرمایش بررسی شد. در نهایت این نتایج به دست آمدند. گرمایش های رخ داده در هر ماه اثر یکسانی بر تغییرات بارش اعمال نمی کنند. در گرمایش های رخ داده در ماه دسامبر، ژانویه و فوریه، شمال غرب در بیشترین تغییرات بارشی و بالاتر از نرمال به سر می برد و درصد احتمال بارش های بالای دهک 9، تا 65 درصد افزایش می یابد. نواحی غربی و جنوب غرب نیز دارای بارشهای بالاتر از میانگین هستند و نیز احتمال وقوع بارش های سنگین، بالا می باشد. بارش در سواحل دریای خزر ارتباط معکوسی را با گرمایش نشان می دهد به طوری در تمام بررسی های این پژوهش کمبود بارش در زمان رخ داد گرمایش در این نواحی چشمگیر است. مناطق جنوبی در تمام رخ داده های گرمایش دچار بارش کمتر از نرمال هستند. مرکز ایران در گرمایش های ماه مارس دارای بارش بالاتر از میانگین می باشد. شرق ایران نیز در گرمایش های ماه مارس دارای بارش های شدیدی نسبت به نرمال می باشد.

واکاوی روند روزهای گرم‌فراگیر در سواحل خلیج فارس

منصوره طاهری

از ویژگی های دما در طبیعت، رخداد فرین های دمایی می باشد. در این پژوهش روند روز های گرم فراگیر در سواحل خلیج فارس بررسی شده است. در این راستا از دو پایگاه داده محیطی و جوی استفاده شد. داده های محیطی شامل میانگین بیشینه دمای روزانه 12 ایستگاه همدیدی سواحل خلیج فارس (استان های خوزستان، بوشهر و بندرعباس) از سال 1961 تا انتهای سال 2018 می باشد. در این پژوهش دمای فرین برای هر روز دمایی تعریف شده است که بالاتر از میانگین صدک 75ام مشاهدات در هر ایستگاه و در همان روز باشد. همچنین روز توأم با دمای فرین فراگیر به روزی اطلاق شد که دمای فرین حداقل در 50 درصد ایستگاه ها رخ داده باشد. شمار روز های گرم فراگیر در محدوده مورد مطالعه 554 روز است که 291 روز آن در فصل گرم و 263 روز نیز در فصل سرد سال روی داده است. در ادامه با انجام تحلیل خوشه ای بر روی فشار تراز دریا در روز های گرم، این روزها به شش گروه طبقه بندی شدند. سپس برای هر گروه روند رخداد روزهای گرم مورد بررسی قرار گرفت، در حالت کلی می توان گفت شیب خط در تمامی گروه ها به استثنا گروه چهارم و ششم مثبت و در نتیجه روزهای گرم فراگیر در حال افزایش بوده اند.

سنجش و پیش‌بینی آلاینده جوی ذرات معلق کمتر از 10 میکرون(PM10) شهر اهواز با استفاده از روش‌های آماری و شبکه عصبی مصنوعی

عاطفه بساک

این پژوهش با هدف ارزیابی ارتباط میان پارامترهای هواشناسی و غلظت ذرات معلق PM₁₀و پیش بینی میزان این آلاینده در شهر اهواز انجام شده است. داده های روزانه پارامترهای هواشناسی (دما، سرعت باد، جهت باد، دید افقی، بارش و رطوبت نسبی) و غلظت PM₁₀در بازه زمانی 1390 تا 1402 از سازمان هواشناسی و اداره کل محیط زیست خوزستان گردآوری شد. پس از پیش پردازش داده ها، از آزمون کلموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع آن ها استفاده شد. با توجه به عدم نرمال بودن داده ها، از ضرایب همبستگی اسپیرمن و تاوی بی کندال برای ارزیابی ارتباط میان متغیرها بهره گرفته شد. تحلیل های آماری و مدل سازی با استفاده از نرم افزار SPSS و زبان برنامه نویسی پایتون در محیط اسپایدر انجام شد. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که بین غلظت PM₁₀و برخی پارامترهای هواشناسی ارتباط معناداری وجود دارد. به طور خاص، همبستگی مثبت و معناداری بین PM₁₀و دما (0.284 و 0.187) و سرعت باد(0.094 و 0.061)، و همبستگی منفی و معناداری بین PM₁₀و دید افقی (0.408- و 0.300 -)، جهت باد (0.048 – و 0.034 -)، بارش (0.159 – و 0.125-) و رطوبت نسبی (0.259 – و 0.173-) مشاهده شد. در ادامه، برای پیش بینی غلظت PM₁₀از مدل شبکه عصبی مصنوعی چندلایه پرسپترون (MLP) استفاده شد. ساختار شبکه شامل یک لایه ورودی با شش نورون (مربوط به شش پارامتر هواشناسی)، سه لایه مخفی با ۱۶، ۳۲ و ۶۴ نورون و یک لایه خروجی بود. نتایج ارزیابی مدل نشان داد که شبکه عصبی MLP توانایی مناسبی در پیش بینی غلظت PM₁₀دارد و خطای پیش بینی در مراحل آموزش، اعتبارسنجی و آزمون در سطح قابل قبولی قرار دارد.

ارزیابی رابطه بین دو شاخص شاخص تنش آبی گیاهان و الگوریتم توازن انرژی سطحی زمین برای برآورد تبخیر - تعرق با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای (منطقه مورد مطالعه: دشت عباس شهرستان دهلران)

مصطفی کابلی زاده

برای پایش و مدیریت منابع آب کشاورزی در کشورهای خشک و نیمه خشک جهان از جمله ایران شاخص های مختلفی وجود دارد که برخی از آنها را می توان به صورت مستقیم و زمینی و برخی را با استفاده از فناوری سنجش از دور و تصاویر ماهواره ای استخراج نمود. هدف این مطالعه پیشنهاد مناسب ترین و کارآمدترین شاخص های مدیریت منابع آب کشاورزی و عمدتا با هدف نیل به حداکثر تولید محصول یا حداکثر بهره وری آب با استفاده از فناوری سنجش از دور می باشد، به همین دلیل از شاخص تنش آبی گیاه (CWSI) و الگوریتم توازن انرژی سطحی زمین (SEBAL) برای برآورد تبخیر - تعرق (ET) استفاده شد. ابتدا میزان تبخیر - تعرق با استفاده از الگوریتم SEBAL برای شش تصویر ماهواره لندست 8 که برای طول دوره رشد گندم محاسبه شد. سپس پهنه بندی این شاخص در چهار طبقه خیلی کم (0 تا 25/0)، کم (25/0 تا 5/0)، متوسط (5/ تا 75/0) و زیاد (75/0 تا 1) که به ترتیب نشان دهنده کم ترین تا بیش ترین میزان تبخیر - تعرق است، انجام گرفت. در مرحله بعد، CWSI بر مبنای معادله ایدسو (Idso) محاسبه گردید. مقایسه نقشه های تبخیر - تعرق و شاخص CWSI نشان دهنده ارتباط معنی دار این دو شاخص در ماه های گرم سال است. در حالی که در ماه های سرد ارتباط معنی داری دیده نمی شود. این یافته ها به همراه رابطه برقرار شده بین ET و CWSI می تواند راهبردهای مدیریت آب در محیط های خشک برای تولید پایدار محصول را آگاه کند.

تحلیلی بر ارتباط واقعیات و تصورات در زمینه کاهش آسیب‌پذیری کالبدی بافتهای مسئله‌دار شهری(نمونه موردی منطقه 4 شهر ارومیه)

کرامت اله زیاری

از مباحث مطرح در کشورهای در حال پیشرفت در جهان، مسئله کاهش زیان های ناشی از مخاطرات طبیعی و انسان ساخت است. نظریات و پارادایم های مختلفی به مانند مدیریت بحران و تاب آوری مطرح شده اند تا میزان آسیب پذیری مخاطرات را کاهش دهند. در بین آسیب پذیری های مطرح در بین سایرین آسیب پذیری کالبدی است. حال مهم ترین سؤالی که در این تحقیق مطرح می شود آن است که آیا باتوجه به مطالعات مختلفی که در زمینه آسیب پذیری کالبدی شده است، جدای اقدامات عینی، رضایتمندی ساکنان نیز موردمطالعه قرار گرفته و آیا ارتباطی بین شاخص های عینی و ذهنی در این زمینه وجود دارد؟ نمونه موردی موردمطالعه در این تحقیق منطقه 4 شهر ارومیه که بافتی مسئله دار است، می باشد. این پژوهش از نوع کاربردی بوده و روش آن توصیفی-تحلیلی می باشد و به منظور بررسی این ارتباط عینی و ذهنی آسیب پذیری کالبدی ابتدا با استفاده از تحلیل فضایی متغیرهای عینی بررسی شده و سپس با استفاده از پرسشنامه طیف لیکرتی متغیرهای ذهنی بررسی می شوند و در نهایت با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون این ارتباط سنجیده می شود.نتایج تحقیق حاکی ازآن است که با توجه به ضریب همبستگی 623/0 بین متغیرهای ذهنی و عینی؛ ارتباط معناداری بین منظر عینی(واقعیت بر روی زمین) و منظر ذهنی(رضایتمندی ساکنین) در حوزه شاخص های آسیب پذیری کالبدی شهری وجود دارد.

درک رژیم آتش و نقشه‌برداری مخاطره آتش در مناطق حفاظت شده در استان گیلان

رقیه جهدی

آتش سوزی ها سالانه مناطق وسیعی را در جنگل های هیرکانی شمال ایران می سوزاند. هدف این مطالعه شناخت رژیم آتش و ارزیابی مخاطره آتش در مناطق حفاظت شده در استان گیلان (256488 هکتار) است. احتراق های آتش و فراوانی/تکرار مناطق سوخته شده از سال 1992 تا 2022 شناسایی شدند. سپس، مدلسازی رفتار آتش برای شبیه سازی احتمال سوختن و شدت آتش (یعنی طول شعله شرطی) با استفاده از سیستم مدل سازی FlamMap بر پایه اطلاعات آب و هوای آتش، نقشه های توپوگرافی، مدل های ماده سوختنی محلی و داده تاریخی آتش، انجام شد. با ترکیب نقشه های احتمال سوختن و طول شعله شرطی شبیه سازی شده، نقشه مخاطره آتش در مناطق حفاظت شده تهیه شد. بر اساس نتایج بدست آمده، 8% از تعداد آتش سوزی های تاریخی در دوره مورد مطالعه در مناطق حفاظت شده رخ داده که اغلب دارای اندازه های بسیار کوچک و سطوح سوخته شده محدود (شامل 1/0% از سطوح سوخته شده در استان) است. آتش سوزی های مکرر (تکرار آتش بیش از 1) 60% از مناطق حفاظت شده را پوشش می دهند و 11% از این مناطق احتمال سوختن زیاد دارند. تغییرات مقادیر احتمال سوختن و شدت آتش منعکس کننده تنوع فعالیت آتش سوزی در مناطق حفاظت شده بویژه در بخش های جنوب-مرکزی است که شاهد بیشترین مقادیر احتمال سوختن (بیش از 1) و طول شعله شرطی (بیش از 3 متر) است. در نهایت، نقشه برداری مخاطره آتش نشان داد که 7/77% و 8/4% از مناطق حفاظت شده به ترتیب در طبقات مخاطره بسیار کم و کم قرار گرفتند. در مقابل، 4/12% و 2/5% از این مناطق به ترتیب در طبقات مخاطره زیاد و بسیار زیاد قرار گرفتند. نتایج کمی این تحقیق معیارهای علمی را برای شناسایی مناطق با اولویت بالا در مناطق حفاظت شده فراهم می کند که در آن تلاش های مدیریتی می تواند به معکوس کردن خطر فزاینده آتش سوزی جنگل های حفاظت شده کمک کند.

تحلیل اثرات اجتماعی- اقتصادی گردشگری رویدادهای مذهبی بر خانوارهای روستایی (روستاهای شهرستان نیشابور و زبرخان)

حمدالله سجاسی قیداری

رویدادهای مذهبی در یک مقصد، نشان از اعتقادات و مقدس بودن آن مکان از سوی انسان است. آئین ها و جشن ها می توانند مزایای اقتصادی و اجتماعی برای مقصد داشته باشند. بنابراین با بررسی و تحلیل اثرات اقتصادی و اجتماعی رویدادها می توان به برگزاری بهتر و متنوع تر رویداد و گردشگری آیینی منطقه کمک کرد. لذا در تحقیق حاضر هدف اصلی ارزیابی تاثیر گردشگری رویداد های مذهبی بر ابعاد اجتماعی و اقتصادی روستاها می باشد. پژوهش حاضر از نظر روش شناسی توصیفی- تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی است. جامعه آماری مورد مطالعه شامل تعداد 323 سرپرست خانوار ساکن در 6 روستای انتخابی بودند که برگزارکننده رویداد مذهبی در شهرستان نیشابور و شهر جدید زبرخان می باشد. برای تحلیل یافته ها از نرم افزار spss استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بیشترین میانگین متعلق به بعد اجتماعی با میانگین 75/2 می باشد. همچنین بررسی عوامل با استفاده از کای اسکوئر(x2)) و آمار استباطی، نرمال بودن، تی تک نمونه ای، آنالیز واریانس، مدل تصمیم گیری چند معیاره مارکوس استفاده گردید. نتایج نشان داد که اثرات اجتماعی و اقتصادی گردشگری رویدادهای مذهبی در روستاهای مورد مطالعه در حد پایین است و مردم منطقه بیشتر عقیدتی و معنوی بودن رویداد را در نظرگرفتند و به ویژگی گردشگری آن توجهی نداشتند. بنابراین فراهم سازی زیرساخت های لازم برای برگزاری هر چه بهتر رویدادهای مذهبی در مناطق روستایی می تواند در پایداری رویدادهای مذهبی و به تناسب آن اثرات مثبت اقتصادی و اجتماعی روستاها موثر باشد.

شناسایی عوامل موثر بر تحقق‌پذیری کاربری‌های خدماتی با رویکرد آینده پژوهی(مطالعه موردی: شهر زنجان)

حسین طهماسبی مقدم

برنامه ریزی کاربری اراضی یکی از جنبه های اساسی توسعه پایدار شهری است که هدف آن ایجاد تعادل میان کاربری های اراضی در مناطق شهری می باشد. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر تحقق پذیری کاربری های خدماتی در شهر زنجان، با استفاده از رویکرد آینده پژوهی انجام شده است. برای جمع آوری داده ها، از روش های ترکیبی کتابخانه ای و میدانی استفاده شد. در مرحله میدانی، روش دلفی به کار گرفته شد و 35 نفر از خبرگان حوزه های برنامه ریزی شهری، مدیریت شهری و مسکن از طریق دو دور پرسشنامه، عوامل کلیدی مؤثر را ارزیابی کردند. در مجموع، 36 عامل در پنج بُعد قانونی، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، کالبدی-فضایی و مدیریتی شناسایی شد و داده های حاصل با نرم افزار میک مک تحلیل شدند. نتایج نشان داد که عوامل «قوانین و مقررات کاربری زمین شهری» و «نحوه مکان یابی و پراکنش فضایی خدمات» با امتیازهای تأثیرگذاری مستقیم 85 و 82، بیشترین نقش را در تحقق پذیری کاربری های خدماتی ایفا می کنند. همچنین، ضعف هماهنگی نهادی، سیاست های نامناسب توسعه فیزیکی، و عدم مشارکت مؤثر شهروندان، از موانع کلیدی شناسایی شده اند. تحلیل ماتریس اثرات متقاطع نیز درجه پرشدگی 55.32 درصد را نشان داد، که بیانگر وابستگی و تأثیر متقابل عوامل در سیستم ناپایدار تحقق پذیری کاربری های خدماتی است. این پژوهش راهکارهایی برای بهبود وضعیت ارائه داده است، از جمله بازنگری در قوانین شهری، تقویت هماهنگی میان نهادهای مرتبط، استفاده از فناوری های نوین مانند GIS برای مکان یابی صحیح خدمات، و ارتقای فرهنگ مشارکت شهروندان در برنامه ریزی شهری. نتایج تحقیق، علاوه بر شناسایی عوامل کلیدی تأثیرگذار، بر اهمیت توجه به ابعاد چندبعدی و پایداری در برنامه ریزی کاربری های خدماتی تأکید دارد و زمینه ساز توسعه پایدار و عدالت فضایی در شهر زنجان است.

بهینه‌سازی دسترسی به موزه‌های گردشگری با روشOpen TSP و تحلیل شبکه GIS (مورد: منطقه ۱۲تهران)

سعیده فخاری

منطقه ۱۲ شهر تهران به عنوان یکی از قطب های فرهنگی و گردشگری پایتخت، میزبان مجموعه ای از مؤسسات فرهنگی و موزه های شاخص است که از جاذبه های اصلی بازدیدکنندگان داخلی و خارجی محسوب می شوند. با این حال، عدم وجود برنامه ریزی سیستماتیک برای مسیریابی بین این مراکز، منجر به اتلاف زمان و انرژی گردشگران و کاهش کیفیت تجربه بازدید می گردد. این پژوهش با هدف بهینه سازی مسیرهای بازدید از موزه های منطقه ۱۲ تهران، با تمرکز بر کمینه سازی زمان و مسافت سفر، ۲۲ موزه فعال و شاخص این منطقه را به عنوان مطالعه موردی در نظر گرفته است. در این راستا، از مدل ریاضی (Open TSP) در چارچوب تحلیل شبکه ای در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده شد. . نتایج کمی حاصل از تحلیل نشان می دهد که در حالت معمول (بدون بهینه سازی)، مسیر بازدید از تمامی ۲۲ موزه معادل ۲۵.۹۱ کیلومتر با زمان سفر ۳۱۰ دقیقه است، در حالی که مسیر پیشنهادی بهینه شده تنها ۹.۸۹۶ کیلومتر با زمان سفر ۱۱۸ دقیقه را در بر می گیرد. این بهبود، معادل کاهش ۶۲٪ در مسافت و ۶۲٪ در زمان سفر است. این پژوهش بیانگر کارایی بالای تلفیق مدل های بهینه سازی ترکیبیاتی با قابلیت های تحلیل فضایی GIS در برنامه ریزی گردشگری شهری است و می تواند به عنوان الگویی برای مدیریت هوشمند مسیرهای بازدید گردشگری در سایر مناطق شهری مورد استفاده قرار گیرد. نتایج حاصل، امکان تصمیم گیری آگاهانه و برنامه ریزی بهینه برای بازدیدهای گروهی و انفرادی را فراهم کرده و به طور معناداری تجربه گردشگری را از طریق کاهش هزینه های زمانی و فیزیکی بهبود می بخشد.