fa تحلیل تاب‌آوری اکولوژیکی شهری تهران بر اساس خدمات اکوسیستمی تنظیم‌کننده با استفاده از مدل MGWR جغرافیا و برنامه ریزی شهری Geography and Urban Planning پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><b><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">تاب‌آوری اکولوژیکی شهری در کلان‌شهر تهران به دلیل چالش‌های اقلیمی و زیست‌محیطی یکی از مهم‌ترین محورهای سیاست‌گذاری شهری است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاب‌آوری اکولوژیکی تهران بر اساس خدمات اکوسیستمی تنظیم‌کننده و متغیرهای محیطی و انسانی انجام شد. برای این منظور، از مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی چندمقیاسی</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">(MGWR) </span></span><span dir="RTL" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">&nbsp;و شاخص‌های یازده گانه تاب‌آوری شهری </span></span>&nbsp;<span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">(CLI)</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">استفاده گردید. نتایج نشان داد پوشش گیاهی </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">NDVI) </span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) با ضریب مثبت و پراکندگی اندک، اثر یکنواخت و تعیین‌کننده‌ای بر </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CLI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> دارد و اهمیت سبزینگی در ارتقای تاب‌آوری اکولوژی شهری را تأیید می‌کند. سرانه فضای سبز با ضریب مثبت اندک، تأثیر محدود اما معنی‌دار بر تاب‌آوری داشت که بیانگر توزیع نامتوازن آن در سطح محلات است. متغیرهای ژئومورفولوژیک نظیر شیب زمین و نرخ فرونشست، اثر منفی پایدار بر </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CLI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> نشان دادند. زیرساخت‌های حمل‌ونقل، به‌ویژه فاصله از مترو و </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">BRT</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، رابطه مثبت با </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CLI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> داشتند، هرچند این رابطه بازتاب تراکم جمعیتی و فعالیت‌های اقتصادی در محورهای پرتردد است. در حوزه کیفیت هوا، </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CO</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> اثر منفی قابل‌توجه و </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">NO₂</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SO₂</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> اثر مثبت اندکی بر </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CLI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> داشتند، در حالی که </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">PM₁₀</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تأثیر معناداری نشان نداد. نتایج همبستگی پیرسون حاکی از نبود همبستگی بالاتر از ۰</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">٫</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۲۰ میان متغیرها و </span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CLI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> بود که نشان‌دهنده نقش مکمل و چندعاملی شاخص‌های زیست‌محیطی و کالبدی در شکل‌گیری تاب‌آوری شهری است. در مجموع، یافته‌ها بیانگر آن است که ارتقای تاب‌آوری اکولوژیکی شهری تهران مستلزم رویکردی سیستمی و چندبعدی است. سیاست‌گذاری در این زمینه باید بر توسعه سبزینگی فراگیر، بازطراحی بافت‌های فشرده، و توسعه حمل‌ونقل سبز و پایدار متمرکز باشد.</span></span></b></div> <div style="text-align: justify;">Urban ecological resilience in the Tehran metropolis is one of the most important focuses of urban policy-making due to climatic and environmental challenges. The present research was conducted with the aim of analyzing Tehran&#39;s ecological resilience based on regulating ecosystem services and environmental and human variables. To this end, the Multiscale Geographically Weighted Regression (MGWR) model and the eleven-fold City Resilience Index (CLI) were employed.<br> The results showed that vegetation cover (NDVI), with a positive coefficient and small dispersion, has a uniform and determining effect on the CLI, confirming the importance of greenery in enhancing urban ecological resilience. The per capita green space showed a small positive coefficient, indicating a limited but significant impact on resilience, which suggests its unbalanced distribution across neighborhoods. Geomorphological variables, such as land slope and the rate of land subsidence, showed a consistently negative effect on the CLI. Transportation infrastructures, particularly the distance from the metro and BRT (Bus Rapid Transit), had a positive relationship with the CLI, although this relationship likely reflects population density and economic activities along high-traffic corridors.<br> In terms of air quality, showed a significant negative effect, while and had a slight positive effect on the CLI; showed no significant impact. Pearson&#39;s correlation results indicated no correlation higher than between the variables and the CLI, suggesting the complementary and multi-factorial role of environmental and physical indicators in shaping urban resilience.<br> In total, the findings suggest that enhancing Tehran&rsquo;s urban ecological resilience requires a systemic and multi-dimensional approach. Policy-making in this area should focus on inclusive greenery development, redesigning compact urban fabrics, and developing green and sustainable transportation.</div> تاب‌آوری شهری, خدمات اکوسیستمی, تنظیم‌کننده, مدل MGWR, تحلیل فضایی, تهران. Urban Resilience, Regulating Ecosystem Services, MGWR Model, Spatial Analysis, Tehran. 0 0 http://jgs.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4850-2&slc_lang=fa&sid=1 فاطمه شرفی sharafif31@gmail.com 100319475328460024749 100319475328460024749 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Farzaneh Sasanpour فرزانه ساسان پور sasanpour@khu.ac.ir 100319475328460024750 100319475328460024750 Yes Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Ben Jarihani بن جاریحانی ben.jarihani@jcu.edu.au 100319475328460024751 100319475328460024751 No Senior Lecturer, Environmental Earth Science استادیار، علوم زمین محیطی دانشگاه جیمز کوک، استرالیا