پرفشار سیبری تاثیرات متفاوتی بر آب‌وهوای ایران دارد. گرمایش آب‌وهوا بویژه در سده اخیر، گمان تغییر شرایط زبانه‌های ایرانسوی پرفشار سیبری را مطرح کرد. در این پژوهش برای آزمون فرضیه یاد شده، نقشه‌های روزانه فشار هوا در تراز دریای آزاد برای 50 سال (1972 تا 2021) طی ماهی که پرفشار سیبری در نقشه‌های ترکیبی ماهانه، نمود قوی‌‌تری داشت؛ از پایگاه واکاوی داده‌‌های جوی NCEP/ENCAR بارگیری شد. انتخاب این ماه بر پایه بالاترین شدت فشار مرکزی این پرفشار (سنجه شدت) و بیشترین گسترش مکانی آن (سنجه مکانی) نسبت به 6 ماه دیگر بود. تفکیک محور زبانه‌های ایرانسوی پرفشار سیبری در چهار رده «زبانه پیوسته و رسیده»، «پیوسته و نارسیده»، «ناپیوسته و رسیده» و «ناپیوسته و نارسیده» و طراحی الگوهای همدید آنها، کاهشی آشکار در فراوانی زبانه‌های «پیوسته و رسیده» نشان داد. منظور از پیوستگی، مستقیم بودن زبانه و منظور از زبانه رسیده، زبانه‌ای است که تا مرزهای ایران و یا داخل ایران امتداد یافته باشد. بکارگیری دو معیار «پیشروی یکپارچه هوای سرد و خشک از کانون پرفشار به سوی ایران» و «احراز رسیدن زبانه پرفشار به مرزهای ایران و ورود آنها»، نشان داد هوای سرد و خشک از سه شاهراه، آسیای میانه را به سوی ایران می‌پیماید: 1 . شاهراه انتقال هوای سرد و خشک از دامنه‌های غربی رشته‌کوه آلتای، سپس جلگه توران و سرانجام ایران مرکزی. 2 . شاهراه انتقال هوا از جلگه زونگار در غرب چین، سپس پیمایش راستای رشته کوه تیان‌شان، افغانستان و سرانجام شمال استان سیستان‌وبلوچستان. 3. شاهراه انتقال هوا از بوته‌زارهای قزاقستان، دالان قفقاز (غرب دریای مازندران) و ورود به آذربایجان و پیشروی روی محور رشته‌کوه زاگرس. ارزیابی تغییرات فراوانی زبانه‌ها در 5 دهه تفکیک شده، گویای خلوت شدن هر سه شاهراه طی نیم سده اخیر است. این کاهش در شاهراه سوم یعنی دالان قفقاز که از ابتدا نیز از فراوانی پایین‌تری برخوردار بود، آشکارتر است.

واژه‌های کلیدی: پرفشار سیبری، زبانه‌های ایرانسو، تغییرات دهه‌ای.

     

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

---

---