رابطه میان استفاده فعال از اینترنت و رفاه ذهنی نسبی بین‌نسلی در عراق با تأکید بر نقش تعدیل‌گر تحصیلات: رویکرد لاجیت رتبه‌ای

پرویز محمدزاده

چکیده مبسوط
مقدمه
رفاه ذهنی در سال های اخیر به یکی از محورهای مهم اقتصاد رفاه، اقتصاد شادکامی و سیاست گذاری اجتماعی تبدیل شده است. برخلاف شاخص های عینی رفاه مانند درآمد، اشتغال یا مصرف، رفاه ذهنی نشان می دهد افراد چگونه وضعیت زندگی خود را تجربه و ارزیابی می کنند. در جوامع در حال گذار، به ویژه کشورهایی مانند عراق که با نااطمینانی اقتصادی، تغییرات نهادی و دگرگونی های نسلی مواجه اند، مقایسه وضعیت زندگی فرد با نسل والدین می تواند سنجه ای معنادار از ادراک پیشرفت یا پسرفت بین نسلی باشد. از سوی دیگر، گسترش اینترنت و فناوری های دیجیتال می تواند از مسیر دسترسی به اطلاعات، آموزش، ارتباطات، خدمات و فرصت های اقتصادی بر رفاه افراد اثرگذار باشد. با این حال، اثر اینترنت بر رفاه ذهنی لزوماً مستقیم، خطی و یکسان برای همه افراد نیست و ممکن است به سطح سرمایه انسانی و توانایی افراد در بهره برداری از فرصت های دیجیتال وابسته باشد.

پیشینه و نوآوری
ادبیات نظری نشان می دهد اینترنت از مسیرهای مختلفی مانند تغییر الگوی استفاده از زمان، ایجاد فعالیت های جدید، تسهیل دسترسی به اطلاعات و گسترش ارتباطات اجتماعی می تواند بر رفاه اثر بگذارد. با این حال، مطالعات جدید تأکید می کنند که اثرات رفاهی اینترنت به نوع استفاده، کیفیت استفاده، مهارت های فردی و زمینه اجتماعی وابسته است. نوآوری اصلی این پژوهش آن است که به جای تمرکز صرف بر دسترسی به اینترنت یا رضایت از دسترسی، بر استفاده فعال از اینترنت تمرکز می کند و نقش تحصیلات را به عنوان متغیر تعدیل گر بررسی می نماید. همچنین، متغیر وابسته پژوهش نه رضایت کلی از زندگی، بلکه رفاه ذهنی نسبی بین نسلی است که نشان می دهد فرد وضعیت زندگی خود را نسبت به والدین چگونه ارزیابی می کند.

هدف و روش
هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه استفاده فعال از اینترنت با رفاه ذهنی نسبی بین نسلی در عراق و آزمون نقش تعدیل گر تحصیلات در این رابطه است. داده های پژوهش از موج هشتم پیمایش عرب بارومتر برای عراق استخراج شده است. متغیر وابسته در سه سطح «بدتر از والدین»، «مشابه والدین» و «بهتر از والدین» تعریف شده و به دلیل ماهیت رتبه ای آن، از مدل لاجیت رتبه ای پیمایشی استفاده شده است. در مدل، وزن نمونه و خوشه های نمونه گیری لحاظ شده اند. متغیرهای کنترلی شامل سن و مجذور سن، جنسیت، اندازه خانوار، محل سکونت، وضعیت اشتغال، کفایت درآمد خانوار، ارزیابی وضعیت اقتصادی فعلی، انتظار نسبت به آینده اقتصادی، اعتماد به دولت و اثرات ثابت استان است. برای بررسی پایداری نتایج، مدل پروبیت رتبه ای، مدل های جایگزین استفاده از اینترنت، اثرات نهایی و آزمون های پسابرآورد نیز به کار گرفته شده اند.

نتایج تحقیق

نتایج نشان می دهد که اثر مستقیم استفاده از اینترنت برای همه افراد جامعه به صورت یکسان و معنادار ظاهر نمی شود. در مدل های پایه، استفاده از اینترنت به تنهایی رابطه آماری قوی و پایداری با رفاه ذهنی نسبی ندارد؛ اما هنگامی که تعامل استفاده فعال از اینترنت و تحصیلات بالا وارد مدل می شود، شواهدی از تفاوت رفتاری گروه های تحصیل کرده مشاهده می شود. به ویژه، در میان افراد دارای تحصیلات بالا، استفاده فعال از اینترنت با افزایش احتمال گزارش وضعیت «بهتر از والدین» و کاهش احتمال گزارش وضعیت «بدتر از والدین» همراه است. این یافته نشان می دهد اینترنت زمانی می تواند با رفاه ذهنی بالاتر پیوند داشته باشد که افراد از سرمایه انسانی کافی برای تبدیل فرصت های دیجیتال به منافع واقعی برخوردار باشند. همچنین، نتایج نشان می دهد کفایت درآمد خانوار، ارزیابی مثبت تر از وضعیت اقتصادی فعلی، انتظار بهتر نسبت به آینده اقتصادی، اعتماد به دولت، سن و اندازه خانوار از عوامل مهم توضیح دهنده رفاه ذهنی نسبی بین نسلی هستند. اثرات ثابت استان نیز از نظر آماری معنادار بوده و نشان می دهد تفاوت های منطقه ای در عراق نقش مهمی در تبیین رفاه ذهنی نسبی دارند. بنابراین، یافته های پژوهش حاکی از آن است که سیاست های دیجیتال نباید صرفاً بر گسترش دسترسی فیزیکی به اینترنت متمرکز باشند، بلکه باید ارتقای سواد دیجیتال، مهارت آموزی، استفاده هدفمند از اینترنت و پیوند سیاست های آموزشی و دیجیتال را نیز دربرگیرند.

نااطمینانی سیاست اقتصادی و تورم در ایران با رویکرد یادگیری ماشین موجک و علیت کوانتایل موجک

علی مریدیان

هدف: این مطالعه به بررسی اثرات نااطمینانی سیاست اقتصادی، نرخ ارز و قیمت نفت بر تورم در ایران طی دوره زمانی 2008 تا 2023 می پردازد. هدف اصلی، شناسایی ماهیت کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت این اثرات و تحلیل پویایی های تورم با استفاده از روش های نوین موجک و یادگیری ماشین است.
روش: برای تحلیل روابط غیرخطی و وابسته به مقیاس میان متغیرها، از رگرسیون حداقل مربعات منظم شده با هسته موجک (WKRLS) و علیت کوانتایل ناپارامتریک موجک (WNQC) استفاده شده است. داده ها شامل شاخص تورم، نااطمینانی سیاست اقتصادی (EPU)، نرخ ارز غیررسمی و قیمت نفت به صورت ماهانه است. همچنین آزمون دیکی-فولر تعمیم یافته کوانتایل موجک (Wavelet-QADF) جهت بررسی مانایی سری های زمانی به کار گرفته شده است.
یافته ها: نتایج نشان می دهد متغیرهای کلیدی اقتصاد ایران در بیشتر کوانتایل ها و مقیاس های زمانی مانا هستند. بر اساس برآوردهای WKRLS، اثر نااطمینانی سیاست اقتصادی بر تورم در کوتاه مدت ضعیف، در میان مدت کاهنده اما همچنان معنادار، و در بلندمدت به صورت غیرخطی و شتاب دار افزایشی است. نرخ ارز بیشترین تأثیر را بر تورم دارد، به ویژه در کوتاه مدت به دلیل وابستگی شدید اقتصاد ایران به واردات. قیمت نفت نیز در بلندمدت اثر قابل توجهی بر تورم و نوسانات آن دارد. یافته های WNQC نشان می دهد که نااطمینانی سیاست اقتصادی و نرخ ارز در کوانتایل های پایین و میانی تورم اثر قوی تری دارند، در حالی که قیمت نفت عمدتاً در بلندمدت موجب تقویت نوسانات تورم می شود.
نتیجه گیری: یافته ها بر اهمیت ثبات سیاست های اقتصادی، کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و کنترل نوسانات نرخ ارز برای مدیریت تورم در ایران تأکید دارند. همچنین، ترکیب روش های موجک و یادگیری ماشین امکان ارائه تحلیلی جامع تر از پویایی های تورم را در شرایط مختلف فراهم می کند.

تحقیقات مدلسازی اقتصادی

رابطه میان استفاده فعال از اینترنت و رفاه ذهنی نسبی بین‌نسلی در عراق با تأکید بر نقش تعدیل‌گر تحصیلات: رویکرد لاجیت رتبه‌ای

نااطمینانی سیاست اقتصادی و تورم در ایران با رویکرد یادگیری ماشین موجک و علیت کوانتایل موجک