fa بررسی کیفیت آب زیرزمینی آبخوان دشت اوان در استان خوزستان با تأکید بر غلظت نیترات هیدروژئولوژی (آب های زیرزمینی) Hydrogeology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">دشت اوان در استان خوزستان در جنوب غربی شهرستان اندیمشک قرارگرفته است. آب زیرزمینی ازجمله منابع آب موجود برای آبیاری، شرب و صنعت در این منطقه به شمار می‌رود. بدین منظور با توجه به اهمیت بررسی کیفیت آب زیرزمینی دشت اوان پارامترهای هیدروشیمیایی و هم‌چنین وضعیت آلایندگی نیترات مورد ارزیابی و بررسی قرارگرفته است. نیترات در سطح جهان از گسترده‌ترین آلاینده آب‌های زیرزمینی به‌حساب می‌آید. بااین‌حال، مطالعات اندکی بر روی این آلاینده در دشت اوان انجام‌شده است، در این راستا، برای بررسی کیفیت آب‌های زیرزمینی این منطقه با تأکید بر آلودگی نیتراتِ، در شهریورماه سال آبی(1401- 1400) از 22 حلقه چاه در این دشت نمونه‌برداری و پارامترهای صحرایی(دما، </span><span dir="LTR">pH</span><span dir="LTR">, </span><span dir="LTR">EC</span><span lang="FA">)، غلظت عناصر عمده(</span><span dir="LTR">,Ca²⁺,Mg²⁺</span> <span dir="LTR">Na⁺, K⁺, Cl^-, So₄^2-, Hco₃^2- ,Co₃²</span><b>^-</b><span lang="FA">) و نیترات مورداندازه‌گیری قرار گرفت. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که به‌طورکلی سه عامل اول یعنی عناصر </span><span dir="LTR">EC,</span> <span dir="LTR">Na⁺, K⁺, Mg²⁺, Ca²⁺, Cl^-, So₄^2-</span><span lang="FA"> در عامل اول، </span><span dir="LTR">pH, Hco₃^2-</span> <span lang="FA">در عامل دوم و </span><span dir="LTR">No₃</span>^-<span lang="FA"> در عامل سوم، با مجموع 72/89 درصد بیش‌ترین تغییرات را در آبخوان دشت اوان دارند. تیپ غالب دشت سولفات_کلسیک است. آنالیز خوشه‌بندی سلسله مراتبی تعداد سه خوشه برای منطقه بندی داده‌های نیترات را نشان می‌دهد و به‌طور‌کلی تغییرات غلظت یون نیترات در آب زیرزمینی آبخوان اوان متأثر</span> <span lang="FA">از</span> <span lang="FA">اندازه</span> <span lang="FA">ذرات</span> <span lang="FA">خاک</span> <span lang="FA">موجود</span> <span lang="FA">در</span> <span lang="FA">منطقه،</span> <span lang="FA">عمق</span> <span lang="FA">آب زیرزمینی</span> <span lang="FA">و</span> <span lang="FA">استفاده</span> <span lang="FA">از</span> <span lang="FA">کودهای</span> <span lang="FA">شیمیایی</span> <span lang="FA">است</span>.<span lang="FA"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">The Evan plain is located in the Khuzestan province in the southwest of Andimshek city. Groundwater is one of the available water resources for irrigation, drinking, and industry in this region. Due to the importance of examining the ground water quality of the Evan plain, hydrochemical parameters and nitrate pollution have been evaluated. Nitrate is one of the most widespread pollutants of ground water in the world. However, few studies have been conducted on this pollutant in the Evan plain. Therefore, to assess the quality of ground water in this area with emphasis on nitrate pollution, sampling was carried out in September of the water year (1400-1401) from 22 wells in this plain. During the sampling, field parameters (temperature, pH, EC), concentrations of major elements (Ca²⁺, Mg²⁺, Na⁺, K⁺, Cl^-, SO₄^2-, HCO₃^2-, CO₃^2-), and nitrate were measured. The results of the factor analysis demonstrated three influencing factors, namely EC, Na⁺, K⁺, Mg²⁺, Ca²⁺, Cl^-, SO₄^2-&nbsp; (as the first factor), pH and Hco32- (as the second factor), and NO₃^- (as the third factor), with a total of 89.72% having the most changes in the Evan plain aquifer. The dominant water type in the Evan plain is sulfate-calcite. Hierarchical clustering analysis shows the three clusters for the regionalization of nitrate data. In general, the changes in nitrate ion concentration in the groundwater of the Evan plain are affected by the size of the soil particles, the depth of the groundwater, and the utilization of chemical fertilizers in the area.</span></span></span></span><br> &nbsp;</div> آبخوان اوان, آلودگی نیترات, تحلیل عاملی, تحلیل خوشه‌بندی سلسله مراتبی (HCA). Evan Aquifer, Nitrate Pollution, Factor Analysis, Hierarchical Clustering Analysis (HCA). 85 106 http://jeg.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1926-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Yahya Mirzaee سید یحیی میرزایی yahya2010@yahoo.com 10031947532846006253 10031947532846006253 Yes Shahid Chamran University of Ahvaz, دانشگاه شهیدچمران اهواز Zahra Chaghazardi زهرا چقازردی z.chaghazardi71@gmail.com 10031947532846006254 10031947532846006254 No Shahid Chamran University of Ahvaz, دانشگاه شهیدچمران اهواز Manouchehr Chitsazan منوچهر چیت سازان Chitsazan.mc@gmail.com 10031947532846006255 10031947532846006255 No Shahid Chamran University of Ahvaz, دانشگاه شهیدچمران اهواز Farshad Alijani فرشاد علیجانی f_ alijani@sbu.ac.ir 10031947532846006256 10031947532846006256 No Shahid Beheshti University of Tehran, دانشگاه شهیدبهشتی تهران