Journal of Engineering Geology

fa ارتباط لیتولوژی و ساختارهای تکتونیکی با انواع ناپایداری‌های شیب‌های سنگی در مسیر آزادراه قزوین - رشت The Influence of Structural Setting and Lithology on Landslide Type and Pattern in Qazvin-Rasht Freeway زمین شناسی مهندسی Engineering Geology مقاله پژوهشی Original Research آزادراه قزوین- رشت از مهمترین محورهای ارتباطی کشور در شمال ایران است. مسیر آزادراه از سازندهای مختلف با ویژگیهای زمین‌شناسی متفاوت عبور میکند. شیب زیاد دامنهها و وجود چندین دسته درزه و گسل باعث شده تا در امتداد مسیر مذکور لغزشهای متعددی به وقوع پیوسته و یا در حال وقوع باشند. در این پژوهش، تحقیق جامع درباره پراکندگی زمینلغزشها و انواع آنها در مسیر آزادراه انجام شده است. بدینصورت که ضمن شناسایی زمینلغزشهای رخ داده در منطقه، موقعیت آنها در نقشۀ زمینشناسی ثبت و ارتباط آنها با سازندهای زمینشناسی و ساختارهای تکتونیکی بررسی شده است. مناطق و واحدهای سنگی مستعد به‌وقوع زمینلغزش با در نظر گرفتن تراکم سطحی زمینلغزشها و درصد فراوانی آنها در هر واحد زمینشناسی با بهرهگیری از نرم‌افزار ARC GIS 10.2 به‌ترتیب اهمیت مشخص شدند. نتایج تحقیق نشان میدهد علیرغم ناهمگنی قابل توجه لیتولوژی، ویژگیهای زمینشناسی مهندسی و ساختارهای تکتونیکی، شباهتی بین انواع لغزشها و پراکندگی آنهاوجود دارد.در طول این مسیرچهار نوع لغزش شناسایی شده‌اند، که عبارتند از 1. گسیختگیهای صفحهای، گوهای، واژگونی و سقوط، در سنگهای مقاوم و نسبتاً مقاوم آندزیت، تراکی آندزیت و بازالتهای متعلق به سازند کرج، آهکهای اوربیتولیندار کرتاسه و کنگلومرای فجن. در سنگهای ذکر شده چندین دسته درزه موجود بوده است که سطوح درزهها دارای هوازدگی متوسط تا شدید است. بازشدگی آنها بین 1-5/0 میلیمتر است. مقاومت برشی درزهها نیز متوسط است که با توجه به جهت غالب درزه‌ها نسبت به رویه شیروانی نوع گسیختگیها تغییر کرده است. 2. ریزش و پوشش سنگریزهای در کلاهک سیلیسی و زمینلغزش چرخشی در زون آرژیلیتی- سریسیتی واحد سنگ شناسی A، 3. ریزش سنگ در سنگهای متشکل از توف کربناتی و آندزیتی در واحد سنگ شناسی EV2 متعلق به سازند کرج. بالا بودن سطح آب زیرزمینی در کیلومتر 750+80 مسیر آزادراه باعث کاهش مقاومت اشباع بهدلیل محتوی بالای اکسید آهن از قبیل گوتیت در سیمان توفهای آندزیتی شده است و 4. جریان واریزهای و زمینلغزش چرخشی در خاک‌های برجای سازند شمشک بهدلیل بافت لپیدوبلاستیک اسلیتها و استعداد فرسایش‌پذیری بالای آنها با توجه به آب و هوای مسیر در حد فاصل منجیل- رودبار.     Introduction Landslides have an effective role in the destruction of freeways and railroads, which have been caused to many human and financial losses. Understanding this phenomenon and its effective factors can be important in planning for development projects and away from landslide prone areas. Based on extensive field in the Qazvin-Rasht freeway that the authors carried out <s>in</s> various researches in 2014-2017, it was found that the freeway was threatened by the type of instabilities due to variety of lithologies  and tectonic structures exploitation phase and needs to be stabilized. The purpose of this study is to determine of the distribution of landslides in different types of lithologicalunits of the Qazvin-Rasht freewaythat shows the role of geology and differences in geotechnical characteristics and tectonic structures in the creation and distribution of landslides on the road.The role of geology on the difference in geotechnical properties and tectonic structures in the creation and distribution in the road. Geological engineering properties and appropriate stabilization methods is the other goals of this study. Material and Methods In the study, the locations and the type of landslides are distinguished and the information were plotted on geological map. Then by the ARC GIS 10.2 program, and the use of area density method, the percentage of landslide events in each geological formation was identified. In order to study the role of lithology (type of rock, texture, mineralogy, weathering, alteration and erosion), sampling were carried out from rocks of Karaj formation, Shemshak formation, Cretaceous orbitalolina limestone and Fajan conglomerate. Geotechnical characteristics of the samples were determined by performing laboratory tests such as dry weight, porosity, uni-axial compressive strength according to ISRM standard (1979). For determining the role of tectonic structures (number of joints, dip and dip direction, length (m), spacing (cm), filling percentage, opening (mm), roughness, weathering, water, friction angle) were performed. Then, the results obtained from relative density and frequency were matched with the geological, geotechnical characteristics and tectonic structures of each formation. Results In order to separate different types of landslides on various kinds of rocks, area density and frequencyof  landslides were determined by Eqs 1 and 2. Graph of frequency and area density are presented in Fig. 6 and Table 2, respectively. As can be seen in this figure and table, in Karaj formation, the percentage of rock fall, toppling, avalanche, scree slope and combined slip are the highest. In the rocks belonging to the Shemshak formation, the susceptibility of the debris flow and landslides has been increased. In Fajan conglomerates and limestones of the Ziarat and Cretaceous formations, the rockfalls is more formed. where LI: area density, AL:  area of landslides in each lithological unit, AT: area of landslides in total area. where LF: frequency of landslide, NL:  number of landslides in each lithological unit, NT: number of landslides in total area. Conclusion Result showed that despite significant heterogeneity in lithology, geotechnics, engineering geology and tectonic structures, there are similarities between the types and distribution of landslides. Four of the identified landslides consist of rock fall, toppling, avalanche in the resistant and medium strength rocks such as andesite, trachy-andesite and basalts of Karaj formation, Cretaceous orbitalolina limestone and Fajan conglomerate with regard to the dominant direction of the joints in relation to the slope, the shear strength of the joints and their weathering, falling and scree slope in thesiliceous zone and composite landslide in the argilite-alounite zone due to the high alteration and groundwater level and water retention by the presence of clay minerals, landslide in the sequence of loose and resistant rocks, debris flow and landslides in the soils of Shemshak formation due to the lepidoblastic texture of the slate and their high erosion potential due to the weather climate along the Manjil-Rudbar freeway.<a href="./files/site1/files/151/4.pdf">./files/site1/files/151/4.pdf</a> آزادراه قزوین- رشت, زمینلغزش, سازند کرج, زون آرژیلیتی- سریسیتی, شمشک, بافت لپیدوبلاستیک, نرم افزارARC GIS 10.2 Qazvin-Rasht freeway, landslide, Karaj formation, Shemshak, ARC GIS. 95 124 http://jeg.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1604-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahnaz Firuzi مهناز فیروزی firuzi.mahnaz@yahoo.com 10031947532846005011 10031947532846005011 Yes Department of Geology, Bu-Ali Sina University, Hamadan, IRAN دانشگاه بوعلی سینا، همدان، دانشکدۀ علوم پایه، گروه زمین‌شناسی Mohammadhosen Ghobadi محمدحسین قبادی amirghobadi@yahoo.com 10031947532846005012 10031947532846005012 No Department of Geology, Bu-Ali Sina University, Hamadan, IRAN دانشگاه بوعلی سینا، همدان، دانشکدۀ علوم پایه، گروه زمین‌شناسی Ali Noorzad علی نورزاد 10031947532846005013 10031947532846005013 No Faculty of Civil, Water and Environmental Engineering, Shahid Beheshti University, Tehran, IRAN دانشگاه شهید بهشتی، دانشکدۀ مهندسی عمران، آب و محیط زیست Ali Asghar Sepahi علی اصغر سپاهی گرو 10031947532846005014 10031947532846005014 No Department of Geology, Bu-Ali Sina University, Hamadan, IRAN دانشگاه بوعلی سینا، همدان، دانشکدۀ علوم پایه، گروه زمین‌شناسی