11 نتیجه برای گسل
جلد 3، شماره 2 - ( 11-1388 )
چکیده
دشت سیلاخور بروجرد بین دو زون زاگرس مرتفع و سنندج-سیرجان است و یکی از مناطق لرزهخیز کشور بهشمار میرود. بررسی گسلهای منطقه و کانونهای سطحی زمین لرزهها در منطقه نیز نشان دهنده وقوع زمین لرزههایی با تعداد نسبتاً زیاد و بزرگی متوسط تا بزرگ است. بررسی زمین لرزههای تاریخی نیز نشاندهنده بروز زمینلرزههای متعددی در گستره بررسی شده درگذشته است و گستره بیشینه تخریب و صفحه گسل در سازوکارهای کانونی تعیین شده از روند شمال غربی-جنوب شرقی آنها تبعیت میکنند.
بررسی توزیع مکانی پس لرزههای زمین لرزه 31/2/1384 بروجرد بر روی نقشه توپوگرافی منطقه، نشان میدهد که اکثر پس لرزهها در منطقه کانون سطحی زمین لرزه اصلی یعنی در ناحیه گسل قلعه حاتم به وقوع پیوستهاند. همچنین با تعیین محل پس لرزههای زمینلرزه 13/1/1385 مشخص شد که اکثر پس لرزهها در منطقه کانون سطحی زمینلرزه اصلی، یعنی گسل دورود بوقوع پیوستهاند. بهعبارت دیگر، فعال شدن گسل مسبب زمینلرزههای اصلی ایجاد کننده پسلرزهها بوده است. همچنین سازوکارهای محاسبه شده برای زلزلهها در این پژوهش، اکثراً امتدادلغز راستگرد را در کنار سازوکارهای فشارشی و کششی نشان میدهند. وجود این سازوکارهای متفاوت در کنار همدیگر نشان دهنده وقوع پدیده افراز در این ناحیه از زاگرس است.
موسی کردوانی، ناصر حافظی مقدس، رمضان رمضانی اومالی،
جلد 8، شماره 4 - ( 10-1393 )
چکیده
ساختگاه سد استقلال میناب در شرق شهرستان میناب واقع در استان هرمزگان قرار گرفته است. مطالعات درزه آماری در 10 ایستگاه بر روی توده¬های سنگی جناح¬های سد حاکی از وجود تعداد 4 دسته درزه اصلی می-باشد. سپس حضور گسل فعال میناب در مخزن سد و هندسه ناپیوستگی¬ها (درزه¬ها و لایه بندی) نقش مهمی در فرار آب از مخزن سد دارند. برای ارزیابی این میزان فرار آب، نفوذپذیری توده¬های سنگی رخنمون یافته در مخزن سد توسط مدل تجربی HC تخمین زده شده است. برای این منظور ، RQD، GSI و دیگر خصوصیات ناپیوستگی¬های رخنمون¬های سنگی محدوده مخزن سد در مطالعات صحرایی اندازه¬گیری شدند. نتایج بدست آمده نشان می¬دهد که نفوذپذیری توده¬های سنگی جناح¬های چپ و راست سد از 6- 10 × 14/9 تا 5- 10 × 02/2 متر بر ثانیه متغییر می¬باشد. همچنین میزان آبگذری برای سه حالت مختلف حداقل، میانگین و حداکثر تراز آب در مخزن محاسبه شد که برابر با 14/0، 20/0 و 29/0 متر مکعب بر ثانیه می¬باشد. نتایج حاضر نشان می¬دهد که ناپیوستگی¬هایی با امتداد شرقی – غربی و شمال شرق – جنوب غرب و همچنین پهنه برشی گسل میناب بیشترین تاثیر را در فرار آب از مخزن سد دارند.
علیرضا فرخ نیا، علی سربی،
جلد 9، شماره 2 - ( 4-1394 )
چکیده
گسترۀ بررسی شده (استان البرز) به لحاظ ساختاری در سامانۀ کوهزایی مرکب البرز در شمال ایران تشکیل شده است. هدف از این پژوهش، آمیختن علوم سنجش از دور و زمینشناسی بهمنظور بارزسازی خطوارههای گسلی با استفاده از پردازش دادههای ماهوارهای در گسترهای پهناور و همچنین قیاس لایهها با گسلهای شناخته شده در نقشههای زمینشناسی است. در آغاز دو نمای تصویر ماهوارهای ETM+ Landsat با شمارههای 35-164 و 35-165 موزائیک شدند و با توجه به مختصات گسترۀ بررسی شده (استان البرز) برش خوردند. سپس با اجرای شیوههای دورسنجی مانند ترکیب باندها، فیلترگذاری، تحلیل مؤلفههای اصلی، نسبت باندی در تصاویر خاکستری و رنگی و شاخص NDVI برای بارزسازی گیاهان، به پردازش تصویر ماهوارهای گستره پرداختیم. در نهایت با بهکارگیری روشهای یاد شده، نقشۀ خطوارههای گسلی و نقشۀ تراکم خطوارههای استان البرز تهیه و با گسل های شناخته شده مقایسه شد.
غلامرضا نوری، مهدی بالو،
جلد 9، شماره 3 - ( 7-1394 )
چکیده
در این مقاله پارامترهای مؤثر بر رفتار لولههای مدفون از جمله طول مهاری، زاویۀ اصطکاک داخلی خاک، زاویۀ عبوری لوله و میزان جابهجایی گسل نرمال بررسی شده است. برای مدلسازی لوله و خاک اطراف آن، از مدل تیر- فنر غیرخطی و برای مدلسازی خاک نیز از شبیهسازی آن با فنرهای غیرخطی در سه جهت محوری، جانبی و عمودی استفاده شده است. پس از تعیین طول مهاری مناسب، تأثیر نوع خاک برحسب تغییر زاویۀ اصطکاک بررسی شد که نتایج نشان داد با افزایش زاویۀ اصطکاک داخلی خاک، میزان کرنش بیشینه و مقادیر نیرو و لنگر افزایش مییابند. مقایسۀ لنگر خمشی برای زوایای اصطکاک 20 و 40 درجه بیانگر افزایش حدود 30 درصدی است. همچنین نتایج نشان داد با افزایش زاویۀ عبوری تا حدود 55 درجه، مقادیر کرنشهای بیشینه روند نزولی داشته و پس از آن کرنش بیشینه با افزایش زاویۀ افقی افزایش مییابد که این میزان برای زاویۀ افقی 85 درجه 2 برابر زاویه 55 درجه است. با توجه به نتایج میتوان اشاره کرد که با تغییر زاویۀ عبوری لوله از گسل و انتخاب زاویۀ مناسب عبوری میتوان از بهوجود آمدن کرنشهای اضافی در لولههای مدفون، جلوگیری کرد. از این رو، با بهینه کردن عوامل تأثیرگذار بر رفتار لولههای مدفون عبوری از گسل میتوان از خرابی لولهها هنگام زمینلرزه جلوگیری بهعمل آورد.
محمدکاظم امیری، دکتر غلامرضا لشکری پور، دکتر سیاوش قابزلو، دکتر ناصر حافظی مقدس، مجتبی حیدری تجره،
جلد 14، شماره 3 - ( 9-1399 )
چکیده
تزریق CO2 در سازندهای زمینشناسی، مانند مخازن تخلیه شده نفت و گاز، علاوه بر مزیتهای زیستمحیطی یکی از روشهای مؤثر ازدیاد برداشت نفت بهعنوان ازدیاد برداشت ثالثیه است. وجود مخازن دارای افت فشار و نیازمند به تزریق گاز در جنوب غرب ایران از یک طرف و داشتن اثرات فنی و زیستمحیطی از طرف دیگر سبب ایجاد پتانسیل مناسبی جهت تزریق گاز CO2 برای ازدیاد برداشت در این منطقه شده است. برای انجام یک پروژه تزریق CO2، در اولین گام، یک ارزیابی از وضعیت فشار منفذی مخزن، مقادیر و جهتگیری تنشهای برجا و وضعیت شکستگیها و گسلها مورد نیاز است. در این پژوهش، ابتدا فشار منفذی بر اساس روش ایتون تغییر یافته[1]برای 47 چاه برآورد و با دادههای آزمون مجدد سازند[2] و فشار گل اعتبارسنجی شد. مقادیر تنشهای برجا برای 47 چاه در طول میدان گچساران، با استفاده از روابط پوروالاستیک، تخمین زده و با استفاده از دادههای آزمونهای نشت و نشت تمدید یافته
[3] اعتبارسنجی شد. سپس جهتگیری تنشهای برجای افقی و شکستگیها بر استفاده نگارههای تصویری بررسی شد. رژیم تنش در میدان بررسی شده نرمال تعیین شد. در نهایت با استفاده تئوری گسل در حالت تنش بحرانی وضعیت شکستگیها و گسلها از نظر فعالیت هیدرولیکی و مکانیکی ارزیابی شد. در این بررسی گسلهای شمارۀ 15، 6، 10 و 2 بهترتیب مستعدترین گسلها برای فعالیت مجدد در طی تزریق
CO2 بودند.
[1]. Modified Eaton
[2]. Repeat Formation Test (RFT)
[3]. Leak of Test (LOT) and Extended Leak of Test (XLOT)
دکتر حجت اله صفری، دکتر حامد رضایی، خانم افسانه قجقی،
جلد 14، شماره 3 - ( 9-1399 )
چکیده
زمین لغزشها بهعنوان مخاطرات طبیعی، موجب خسارات فراوانی میشوند، در بسیاری از موارد میتوان با شناخت زمینشناسی مناطق مختلف، وقوع زمینلغزشها را پیشگویی و با راهکارهای مناسب از وقوع آن جلوگیری کرد. یکی از مناطق مستعد و پرخطر از نظر زمینلغزش در البرز شرقی، منطقه نرگسچال است. در این پژوهش، بهکمک روشهای سنجش از دور، GIS و همچنین مشاهدات و اندازهگیریهای صحرایی اقدام به بررسی عوامل مؤثر بر زمینلغزشها در منطقه نرگسچال شد. در این راستا هفت لایه اطلاعاتی برداری از عوامل مؤثر بر زمینلغزش تهیه شده و به مقادیر موجود در هر لایه اطلاعاتی وزن داده شده و کلاسبندی انجام شد. در نهایت با محیط نرمافزاری GIS نقشۀ پهنهبندی خطر زمینلغزش تهیه شد. نتایج حاصل از تهیه نقشۀ پهنهبندی خطر زمینلغزش نشان میدهد که الگوی فضایی بیشترین خطرات زمینلغزش بهصورت نواری پهن با امتداد شمالشرق- جنوبغربی قابل مشاهده است. نتایج حاصل از بررسی اثر شکستگیها (بهعنوان عوامل ساختاری) بر پهنهبندی خطر زمینلغزش نشان میدهد که عوامل ساختاری نظیر گسلهای اصلی (و سایر شکستگیهای مرتبط با آنها) بهطور غیرمستقیم، با ایجاد شیبهای تند، ایجاد مناطق خردشده و نامقاوم، ایجاد مناطق چشمهسار و ایجاد زلزلهها، تعیینکننده الگوی پراکنش بیشترین خطر زمینلغزش بوده است و تأثیر زیادی بر رخداد این بلای طبیعی داشتهاند.
علی ساکت، سید سیدمحمود فاطمی عقدا، احمد فهیمی فر، حسین صادقی،
جلد 14، شماره 4 - ( 10-1399 )
چکیده
تحلیل زمان، مکان و بزرگی پیشلرزهها و پسلرزهها از جمله مواردی است که در دهههای اخیر مورد توجه متخصصان رشتههای مرتبط از جمله زمینلرزهشناسان، مهندسان سازه، مدیران بحران و دیگر علوم مرتبط قرار گرفته است. زیرا این تحلیلها در کنار شناسایی شرایط لرزهزمینساختی منطقه و رفتار گسل مسبب زمینلرزه، کمک زیادی به روندیابی پیشلرزهها و پسلرزهها با هدف کاهش تلفات و حتی کاستن تنشهای روانی جامعه آسیب دیده و بازمانده در منطقه زلزلهزده و مدیریت کارآمد بحران در آن شرایط میکند. در این مقاله به بررسی و ارزیابی دادههای مربوط به یک زمینلرزه واقعی و تجربه مشابه بهدست آمده از دیگر زمینلرزهها و ارائۀ الگویی کاربردی در زمینۀ پیشبینی پارامترهای زمینلرزه اصلی و همچنین مکانیابی و تعیین بزرگی و زمان پسلرزهها با هدف کاهش اثرات ناشی از آنها در مناطق زلزلهزده میپردازیم. بر این اساس، در پژوهش حاضر، نتایج بررسیهای مربوط به تحلیل مبنایی پارامترهای پیشلرزهها و پسلرزههای زمینلرزه آذرماه 1391 زهان در استان خراسان جنوبی بررسی شد. اهمیت بررسی و پژوهشهای کاربردی در این بخش از ایران به دلیل این است که این بخش از ایران با اینکه در دهههای گذشته شاهد زمینلرزههای مخرب و بزرگی بوده است، در بیش از دو دهۀ اخیر، با یک نبود لرزهای مشخص مواجه شده است. چنین شرایطی، بررسی متمرکزتر در بارۀ تغییرات لرزهخیزی در این محدوده، بهدلیل قریبالوقوع بودن یک زمین لرزه بزرگ را ضرورت میبخشد. نتایج بهدست آمده از این پژوهش روی تحلیل روند تغییرات پیشلرزهها نشان داد که با بررسی تغییرات مکانی، بزرگی و عمق پیشلرزهها میتوان تا حدود زیادی به روند یابی پارامترهای زمینلرزه اصلی رسید. ضمن اینکه فراوانی پسلرزهها و فواصل زمانی(سکون لرزهای) مشخص بین آنها میتواند بهعنوان نشانگرهایی برای شناسایی زمان پسلرزههای بزرگتر استفاده شود و تحلیلهای انجام شده در این پژوهش نشان داد روشهایی از جمله مدلهای ارائه شده در بارۀ سری زمانی در کنار تحلیل سکون لرزهای به تدقیق زمان پیشبینی پسلرزههای بزرگ میانجامد.
ناصر حافظی مقدس، ابوالفضل سلطانی،
جلد 15، شماره 2 - ( 6-1400 )
چکیده
طراحی سازههای ایمن نسبت به اثرات مخرب گسلش سطحی نظیر برش و نشست نامتقارن بسیار هزینه بر و بعضا از نظر اجرا غیرممکن است، از اینرو، مناسبترین راهکار مقابله با گسلش سطحی تعیین حریم خطر و پرهیز از آن و یا احداث سازههای با ریسک پایین در حریم گسل است. در تحقیق حاضر ابتدا اختصاصات گسل جنوب مشهد براساس دادههای ژئوفیزیکی و مورفوتکتونیکی بررسی شد و سپس براساس معیاریهای موجود، گسل مزبور ردهبندی شد و حریم آن پیشنهاد شده است. این پژوهشها نشان میدهد که گسل جنوب مشهد از نوع امتداد لغز راستگرد با مؤلفه نرمال است که بهوضوح نهشتههای کواترنری را جابهجا کرده است. میانگین نرخ لغزش گسل براساس جابهجایی ظاهری در آبراههها mm/yr 59/0 و دورۀ بازگشت آن 2930 سال تخمین زده شده است. مسیر گسل در غرب و جنوب شهر مشهد براساس بررسیهای ژئوالکتریک، مغناطیسسنجی و آریه میکروترمورها تعیین شده است. با استناد به میزان دقت این بررسیها و معیارهای موجود، حریم گسلش در داخل محدودۀ شهری 80 متر در سمت جنوب (فرا دیواره) و 70 متر در سمت شمال (فرودیواره) پیشنهاد شد.
مهندس مجید طارمی، دکتر عباس افتخاری، دکتر جعفر خادمی حمیدی، مهندس مهدی سعیدی،
جلد 19، شماره 3 - ( 9-1404 )
چکیده
سامانه انتقال آب سبزکوه به عنوان یک طرح انتقال آب بین حوضهای در منطقه سبزکوه استان چهارمحال و بختیاری و از سرشاخههای رود کارون برنامهریزی شد. این طرح در ابتدا شامل بند انحرافی، کانال روباز و تونل بود. در مطالعات امکانسنجی و اولیه به مخاطرات زیست محیطی ناشی از اجرای طرح بر تالاب چغاخور، اکوسیستم و منابع آب زیرزمینی منطقه، به قدر کفایت اهمیت داده نشد. تنها به دلیل مشکلات تملک زمین در منطقه جنگلی چارطاق، مسیر تونل تغییر کرد و کانال نیز حذف شد. در این راستا، کلیات طرح به بند انحرافی و تونل به طول 11 کیلومتر افزایش پیدا کرد. این در حالیست که در انتخاب مسیر نهایی نیز مخاطرات زمینشناسی و زیست محیطی محدوده طرح به طور کامل بررسی نشد. پس از 484 متر حفاری، برخورد به گسل سولقان و هجوم یکباره آب با دبی 100 لیتر بر ثانیه و روان شدگی جبهه کار حفاری، موجب گیرکردن ماشین حفاری شد. در ادامه، زهکشی آب موجب خشک شدن چشمه آلوقره و کم آب شدن چشمه شیرکشته و تبعات زیست محیطی و اجتماعی منفی در منطقه شد. در این راستا، آزادسازی TBM با ساخت دو گالری کناری و تزریق و زهکشی انجام شد. در نهایت با توجه به مشکلات به وجود آمده عملیات حفاری تونل متوقف شد. چالشهای به وجود آمده در این پروژه، لزوم بررسی جامع و برنامهریزی در انتخاب مسیر و TBM همچنین ارزیابی زیستمحیطی در تمام مراحل و بررسی اندرکنش آنها با یکدیگر را نشان میدهد.
سیده آیدا میرشفیعی، اصغر میلان،
جلد 19، شماره 4 - ( 10-1404 )
چکیده
زمینلرزهها بهعنوان یکی از عوامل مهم در ایجاد تغییرات ارتفاعی سطح زمین، میتوانند منجر به فرونشست یا بالاآمدگی گسترده در نواحی مختلف شوند. این تغییرات عمدتاً به دلیل جابهجایی صفحات تکتونیکی، حرکت گسلها، و تغییرات فشار در اعماق زمین رخ میدهند. بسته به نوع گسل و شرایط زلزله، ممکن است بالاآمدگی یا فرونشست ایجاد شود. پایش و بررسی این تغییرات برای مدیریت بحران و امدادرسانی، بهبود برنامهریزی شهری و کاهش آسیبهای محیطی اهمیت بالایی دارد. برای مطالعه تغییرات سطح زمین، از روشهای مختلفی از جمله ترازسنجی دقیق، سامانههای تعیین موقعیت جهانی، لیزر اسکن و سنجش از دور استفاده میشود که هر یک از آنها دارای دقت ویژگی خاص هستند. امروزه دادههای ماهوارهای و روشهای سنجش از دور، ابزاری کارآمد برای محاسبه جابهجاییهای عمودی سطح زمین به شمار میروند. در این پژوهش، به بررسی پتانسیل دادهها و تصاویر ماهوارهای سنتینل1 برای مطالعه تغییرات سطح زمین در اثر زلزله 5/6 ریشتری خوی با استفاده از تکنیک تداخلسنجی تفاضلی راداری پرداخته شده است. با پردازش تصاویر راداری قبل و بعد از زلزله، جابهجاییهای عمودی از تغییرات فاز استخراج شده است. نتایج نشان میدهد که در برخی مناطق نزدیک به کانون زلزله بالاآمدگی و در نقاط دورتر فرونشست رخ داده است. حداکثر بالاآمدگی 0/08 متر و بیشترین فرونشست 0/156- متر ثبت شده است. این نتایج الگوی غیر یکنواخت تغییرات ارتفاعی سطح زمین در اثر این زمینلرزه را نمایان میسازد.
محمد صادق شریفی، سعید زارعی، سیدرضا منصوری، عبدالله حسینی،
جلد 19، شماره 4 - ( 10-1404 )
چکیده
پویایی زمینساختی شرق ایران، که در اثر همگرایی صفحههای عربستان و اوراسیا و حضور گسلهای فعال متعدد شکل گرفته، سبب تمرکز بالای تنش و بروز زلزلههای بزرگ تاریخی مانند طبس (۱۹۷۸) و بم (۲۰۰۳) شده است. هدف این پژوهش، تحلیل فرکتالی پارامترهای لرزهخیزی و بررسی ناهمگنی تنش پوسته در گسترهی شرق ایران است. بدین منظور، دادههای لرزهای تاریخی و دستگاهی با بزرگای بیش از ۴ (۱۹۰۰-۲۰۲۴) از ISC وNEIC گردآوری، پالایش و در ZMAP و ArcGIS تحلیل شدند. پارامترهای b-value (نشانگر تنش و احتمال زلزلههای بزرگ)، D-value (نشاندهندهی پیچیدگی هندسی شکستگیها و زلزلهها) و نسبت D/b-value همزمان محاسبه و پهنهبندی گردیدند. نتایج نشان داد که مقدار b-value در محدودهی ۰.۸ تا ۱.۱ و D-value در حدود ۱.۶ تا ۲.۳ متغیر است. نواحی با مقدار پایین b-value و D بالا، بهویژه در امتداد گسلهای نهبندان و دشت بیاض، بیانگر تمرکز تنش بالا و افزایش احتمال رخداد زلزلههای بزرگتر است. گشتاور لرزهای کل زمینلرزههای ثبتشده در کاتالوگ برابر با 1023*3.5 نیوتن متر برآورد گردید که منجر به نرخ سالانه میانگین گشتاور لرزهای به میزان 1016*2.7نیوتن متر بر سال میشود (این نرخ با میانگینگیری بر اساس سالهای موجود در کاتالوگ محاسبه شده است). نسبت D/b که شاخصی از انرژی نهفته و ناهمگنی تنش به شمار میرود، در این نواحی بیش از ۲ گزارش شده و همخوانی نزدیکی با پهنههای دارای نرخ گشتاور لرزهای بالا دارد. این امر نشان میدهد که افزایش هندسهی شکستگیها همزمان با افت مقدارb، بیانگر نزدیک شدن منطقه به آستانهی گسیختگی پوسته است. یافتههای این پژوهش با تأکید بر نقش نسبت D/b در تحلیل خطر لرزهای، تصویری کمی از وضعیت تنش، ساختار گسلها و پتانسیل زلزلههای بزرگ در شرق ایران ارائه میدهد.
