پویایی زمینساختی شرق ایران، که در اثر همگرایی صفحههای عربستان و اوراسیا و حضور گسلهای فعال متعدد شکل گرفته، سبب تمرکز بالای تنش و بروز زلزلههای بزرگ تاریخی مانند طبس (۱۹۷۸) و بم (۲۰۰۳) شده است. هدف این پژوهش، تحلیل فرکتالی پارامترهای لرزهخیزی و بررسی ناهمگنی تنش پوسته در گسترهی شرق ایران است. بدین منظور، دادههای لرزهای تاریخی و دستگاهی با بزرگای بیش از ۴ (۱۹۰۰-۲۰۲۴) از ISC وNEIC گردآوری، پالایش و در ZMAP و ArcGIS تحلیل شدند. پارامترهای b-value (نشانگر تنش و احتمال زلزلههای بزرگ)، D-value (نشاندهندهی پیچیدگی هندسی شکستگیها و زلزلهها) و نسبت D/b-value همزمان محاسبه و پهنهبندی گردیدند. نتایج نشان داد که مقدار b-value در محدودهی ۰.۸ تا ۱.۱ و D-value در حدود ۱.۶ تا ۲.۳ متغیر است. نواحی با مقدار پایین b-value و D بالا، بهویژه در امتداد گسلهای نهبندان و دشت بیاض، بیانگر تمرکز تنش بالا و افزایش احتمال رخداد زلزلههای بزرگتر است. گشتاور لرزهای کل زمینلرزههای ثبتشده در کاتالوگ برابر با 1023*3.5 نیوتن متر برآورد گردید که منجر به نرخ سالانه میانگین گشتاور لرزهای به میزان 1016*2.7نیوتن متر بر سال میشود (این نرخ با میانگینگیری بر اساس سالهای موجود در کاتالوگ محاسبه شده است). نسبت D/b که شاخصی از انرژی نهفته و ناهمگنی تنش به شمار میرود، در این نواحی بیش از ۲ گزارش شده و همخوانی نزدیکی با پهنههای دارای نرخ گشتاور لرزهای بالا دارد. این امر نشان میدهد که افزایش هندسهی شکستگیها همزمان با افت مقدارb، بیانگر نزدیک شدن منطقه به آستانهی گسیختگی پوسته است. یافتههای این پژوهش با تأکید بر نقش نسبت D/b در تحلیل خطر لرزهای، تصویری کمی از وضعیت تنش، ساختار گسلها و پتانسیل زلزلههای بزرگ در شرق ایران ارائه میدهد.
