حسین محمدزاده، نازنین نثاری اشک زری، محمود ارجمند شریف،
جلد 19، شماره 6 - ( مقالات آماده انتشار 1404 )
چکیده
در مناطق خشک و نیمهخشک، فشار فزاینده بر منابع آب زیرزمینی، پایداری کمی آبخوانها را با چالشهای جدی مواجه ساخته است. آبخوان مشهد-چناران بهعنوان یکی از مهمترین آبخوانهای آبرفتی شمال شرق ایران و منبع اصلی تأمین آب شرب شهر مشهد، طی سالهای اخیر تحت تأثیر برداشتهای گسترده قرار گرفته است. در این پژوهش، پایداری کمی آبخوان مذکور بر اساس تحلیل همزمان تغییرات دبی چاهها، ضخامت اشباع آبخوان، ضریب آبدهی ویژه، ظرفیت ویژه و افت ویژه طی دوره آبی 96-1395 تا 402-1401 ارزیابی شده است. نتایج نشان میدهد دبی چاهها، بهویژه در نواحی جنوب شرقی و مرکزی آبخوان، کاهش محسوسی داشته و همزمان، ضخامت اشباع آبخوان روندی کاهشی را تجربه کرده است. آبدهی ویژه آبخوان از حدود 0/95 به حدود 0/25 کاهش یافته که بیانگر کاهش حدود ۷۴ درصدی ظرفیت ذخیرهسازی آبخوان می باشد. همچنین، ظرفیت ویژه از حدود 0/63 به 0/43 میلیون مترمکعب در سال کاهشیافته که معادل کاهش حدود ۳۲ درصدی این شاخص است. در مقابل، افت ویژه از حدود 1/56 به 2/30 متر افزایش یافته که نشاندهنده افزایش حدود ۴۷ درصدی افت سطح ایستابی بهازای دبی برداشت و کاهش کارایی هیدرولیکی سیستم بهرهبرداری آبخوان است. نتایج تحلیل مساحتی پایداری کمی آبخوان در دوره آبی 402-1401 نشان میدهد که حدود ۳۵ درصد از مساحت آبخوان در وضعیت ناپایدار، ۴۲ درصد در وضعیت نیمهپایدار و تنها ۲۳ درصد در وضعیت پایدار قرار دارد. نتایج این پژوهش بیانگر تشدید ناپایداری کمی آبخوان مذکور و بازنگری در الگوی بهرهبرداری و کنترل برداشت بهمنظور حفظ بهرهبرداری پایدار از منابع آب زیرزمینی منطقه است.
