http://jeg.khu.ac.ir نشریه زمین شناسی مهندسی - مقالات نشریه - سال 1401 جلد17 شماره1 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1401/12/10 http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=3066&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">نسبت های ناهمسانگردی&nbsp;سختی برشی کشسان و ناهمسانگردی ساختار بافتی در خاک های دانه ای از ویژگی های بسیار مهم در مکانیک خاک می باشند که می توانند مستقیماً&nbsp;بر بسیاری از مشخصه های ژئوتکنیکی تأثیر بگذارند. ناهمسانگردی سختی&nbsp;برشی در یک توده خاک در ارتباطی مستقیم با ناهمسانگردی موجود در ساختار بافتی خاک قرار دارد به طوری که این ناهمسانگردی دارای نقشی موثر در میزان تغییرات مقادیر نسبت ناهمسانگردی سختی برشی می باشد. هدف این مطالعه، ارزیابی محدوده تغییرات نسبت های ناهمسانگردی سختی برشی و ساختار بافتی در خاک های شنی و ماسه ای، و در ادامه ارائه رویکردی نوین برای تخمین نسبت ناهمسانگردی ساختار بافتی از مشخصات دانه بندی و شکل ذرات خاک می باشد. با فرض ناهمسانگردی متقاطع، مقادیر سختی برشی ناهمسانگرد حاصل از 1042 آزمون عددی، آزمایشگاهی و صحرایی بر روی 200 نمونه متفاوت از 43 نوع خاک دانه ای مختلف در دنیا، از پیشینه تحقیق گردآوری شدند. آنها سپس با مقادیر متناظر نسبت های تخلخل، شرایط تنش حاکم بر آزمون، پارامترهای دانه بندی و شکل ذرات ترکیب شدند تا یک پایگاه داده جامع از مدول های برشی ناهمسانگرد بر حسب شرایط آزمایش تهیه گردد. با تجزیه و تحلیل داده های گردآوری شده، نسبت های ناهمسانگردی سختی برشی و ساختار بافتی در خاک های مورد مطالعه محاسبه شدند. مقادیر حاصل برای نسبت ناهمسانگردی ساختار بافتی سپس در برابر اطلاعات دانه بندی و شکل ذرات ترسیم گشتند تا سطح وابستگی های موجود بررسی شده و روابط بالقوه حاکم بر آنها استخراج گردند. یافته های این مطالعه می توانند به عنوان یک تکنیک مناسب برای به دست آوردن تقریب های مرتبه اول ناهمسانگردی های ساختار بافتی و سختی برشی از ویژگی های دانه بندی و شکل ذرات عمل نمایند.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br> &nbsp;</span></span></span></span></div> احسان پگاه http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=3042&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span lang="FA">مدیریت پسماند یکی از نیازهای اصلی هر جامعه بوده، که بسته به میزان تولید و ترکیب آن، دارای گزینه های مختلفی از جمله استفاده از دفن زباله است، که ویژگی های ساختگاه اولین و مهم ترین گام در انتخاب محل این مدفن زباله ها می باشد و مستلزم ارزیابی های متعدد و مستمر آن ها بویژه مطالعات پایش آلودگی آب و خاک است. در این مقاله، مطالعات ژئوالکتریکی و ژئوشیمی جهت این پایش ها در محدوده اراضی محل دپوی زباله در شهر دماوند مشتمل بر 24 سونداژ ژئوالکتریکی قائم</span> <span lang="FA">با آرایه شلومبرگر در</span> <span lang="FA">قالب 4 پروفیل در طی سه دوره زمانی انجام پذیرفت. همچنین تعداد 3 نمونه آب و 5 نمونه خاک و یک نمونه شیرابه نیز در طی دو دوره زمانی برداشت شده و برای آنالیز به آزمایشگاه ارسال شدند. نتایج آزمایش ها نشان می دهند که خاک در محل تجمع و دفن زباله ها تا عمق دو متری آلوده شده و این آلودگی بسمت جنوب در حال گسترش می باشد، اما وجود یک لایه سیمانته شده مانع از نفوذ شیرابه به اعماق پایین ترگردیده و بدلیل سطح ایستابی نسبتاً عمیق، آب زیرزمینی نیز دچار آلودگی های فعلی و آتی نخواهد شد. همچنین زیاد</span> <span lang="FA">بودن</span> <span lang="FA">عمق</span> <span lang="FA">سفره</span> <span lang="FA">آب</span> <span lang="FA">زیرزمینی،</span> <span lang="FA">ضخامت</span> <span lang="FA">ناحیه</span> <span lang="FA">غیراشباع</span> <span lang="FA">خاک، مدت زمان کوتاه دفن</span> <span lang="FA">مواد،</span> <span lang="FA">بارندگی</span> <span lang="FA">کم</span> <span lang="FA">و</span> <span lang="FA">تبخیر</span> <span lang="FA">تقریباً زیاد</span> <span lang="FA">نیز</span> <span lang="FA">باعث</span> <span lang="FA">کاهش</span> <span lang="FA">شیرابه</span> <span lang="FA">تولیدی</span> <span lang="FA">گردیده و </span><span dir="LTR">pH</span><span lang="FA"> آن در فصل خشک، قلیایی و در فصل مرطوب اسیدی شده است. در این محدوده در حال حاضر مقادیر </span><span dir="LTR">EC</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">TDS</span><span lang="FA"> و سایر ترکیبات یونی و فلزی، پایین تر از حد مجاز استانداردها بوده و هیچ گونه آسیب زیست محیطی به دنبال نخواهند داشت.</span><span dir="LTR" style="line-height:115%"></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> امید توسلی http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=3057&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">در پژوهش حاضر معیار بازدهی (بهره وری) به عنوان یکی از مهم ترین معیارهای ارزیابی سنگ ساختمانی </span><span lang="FA">برای برش وجوه مختلف سنگ</span><span lang="FA"> تراورتن با روش استخراج سیم برش الماسه </span><span lang="FA">تعیین شد. برای این منظور اندازه گیری در دو زون به نام های </span>8E<span lang="FA"> و </span>8W<span lang="FA"> در شمال محدوده تراورتن حاجی آباد محلات واقع در استان مرکزی صورت گرفت. دلیل انتخاب این مناطق تشابه بیشتر آن ها با یکدیگر از نظر شرایط زمین شناسی، ویژگی های فیزیکی و مکانیکی سنگ، امکانات، دستگاه ها و تجهیزات بهره برداری می باشد. برای دستیابی به هدف ابتدا مطالعات ساختاری درزه نگاری مناطق از طریق برداشت میدانی شکستگی ها، رسم نمودار گل سرخ و تحلیل آن ها انجام گرفت. سپس بهره وری سیم برش های الماسه از نوع رسوب الکترولیتی مورد استفاده برای تعداد هفت بلوک در دو سینه کار منطقه </span>8E<span lang="FA"> و تعداد 13 بلوک در سه سینه کار منطقه </span>8W<span lang="FA"> طی 45 روز کاری اندازه گیری شد. نتایج پژوهش نشان می دهد که متوسط بهره وری در منطقه </span>8E<span lang="FA"> برابر با 09/7 مترمربع بر ساعت، در منطقه </span>8W<span lang="FA"> برابر با 71/5 مترمربع بر ساعت و در کل مناطق </span>8E<span lang="FA"> و </span>8W<span lang="FA"> بطور متوسط برابر با 4/6 مترمربع بر ساعت است. براساس این نتایج اگرچه متوسط میزان بهره وری در کل این مناطق قابل قبول است ولی با مقدار ایده آل (18 مترمربع بر ساعت)، فاصله بسیار زیادی دارد. بنابراین بایستی میزان بهره وری در این محدوده افزایش یابد.</span></span></span></span></span></span></span></div> رضا احمدی http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=3073&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">دشت اوان در استان خوزستان در جنوب غربی شهرستان اندیمشک قرارگرفته است. آب زیرزمینی ازجمله منابع آب موجود برای آبیاری، شرب و صنعت در این منطقه به شمار می رود. بدین منظور با توجه به اهمیت بررسی کیفیت آب زیرزمینی دشت اوان پارامترهای هیدروشیمیایی و هم چنین وضعیت آلایندگی نیترات مورد ارزیابی و بررسی قرارگرفته است. نیترات در سطح جهان از گسترده ترین آلاینده آب های زیرزمینی به حساب می آید. بااین حال، مطالعات اندکی بر روی این آلاینده در دشت اوان انجام شده است، در این راستا، برای بررسی کیفیت آب های زیرزمینی این منطقه با تأکید بر آلودگی نیتراتِ، در شهریورماه سال آبی(1401- 1400) از 22 حلقه چاه در این دشت نمونه برداری و پارامترهای صحرایی(دما، </span><span dir="LTR">pH</span><span dir="LTR">, </span><span dir="LTR">EC</span><span lang="FA">)، غلظت عناصر عمده(</span><span dir="LTR">,Ca²⁺,Mg²⁺</span> <span dir="LTR">Na⁺, K⁺, Cl^-, So₄^2-, Hco₃^2- ,Co₃²</span><b>^-</b><span lang="FA">) و نیترات مورداندازه گیری قرار گرفت. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که به طورکلی سه عامل اول یعنی عناصر </span><span dir="LTR">EC,</span> <span dir="LTR">Na⁺, K⁺, Mg²⁺, Ca²⁺, Cl^-, So₄^2-</span><span lang="FA"> در عامل اول، </span><span dir="LTR">pH, Hco₃^2-</span> <span lang="FA">در عامل دوم و </span><span dir="LTR">No₃</span>^-<span lang="FA"> در عامل سوم، با مجموع 72/89 درصد بیش ترین تغییرات را در آبخوان دشت اوان دارند. تیپ غالب دشت سولفات_کلسیک است. آنالیز خوشه بندی سلسله مراتبی تعداد سه خوشه برای منطقه بندی داده های نیترات را نشان می دهد و به طور کلی تغییرات غلظت یون نیترات در آب زیرزمینی آبخوان اوان متأثر</span> <span lang="FA">از</span> <span lang="FA">اندازه</span> <span lang="FA">ذرات</span> <span lang="FA">خاک</span> <span lang="FA">موجود</span> <span lang="FA">در</span> <span lang="FA">منطقه،</span> <span lang="FA">عمق</span> <span lang="FA">آب زیرزمینی</span> <span lang="FA">و</span> <span lang="FA">استفاده</span> <span lang="FA">از</span> <span lang="FA">کودهای</span> <span lang="FA">شیمیایی</span> <span lang="FA">است</span>.<span lang="FA"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> سید یحیی میرزایی http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=3067&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">محدوده مورد مطالعه بخشی از حوضه رودخانه دز به شمار می آید که در قسمت میانی تا بخش انتهایی آن قرار دارد. در این محدوده به علت شرایط اقلیمی، نامنظم بودن توزیع بارندگی از</span> <span lang="FA">نظر زمانی و مکانی، افزایش تقاضا برای منابع آب و محدودیت منابع آب سطحی، وابستگی زیادی به آب های زیرزمینی منطقه وجود دارد</span><span dir="LTR">.</span> <span lang="FA">هدف اصلی در این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر نوسانات سطح ایستابی دشت دزفول- اندیمشک</span> <span lang="FA">طی دوره آماری ۲۰ ساله است. به این منظور با استفاده از داده های </span><span lang="AR-SA">تراز<b> </b></span><span lang="FA">چاه های پیزومتری و لاگ چاه</span><span lang="FA"> </span><span lang="FA">های محدوده مطالعاتی</span> <span lang="FA">در نرم افزار </span><span dir="LTR">WinLog</span><span lang="FA">، نقشه های سطح آب زیرزمینی و افت سطح ایستابی به روش </span><span dir="LTR">IDW</span><span lang="FA"> تهیه گردید.<b> </b>نتایج تحقیق نشان داد که بیشترین افت در قسمت های شمال شرق، جنوب شرق و غرب محدوده مطالعاتی رخ داده است. با توجه به این که در این قسمت ها میزان بارش زیاد و مقدار تبخیر و دما بالا است، یکی از دلایل افت در این قسمت ها را می توان به عوامل اقلیمی منطقه نسبت داد. از دیگر عوامل&nbsp; موثر در افت سطح ایستابی، می توان به فاصله از کانال اصلی رودخانه و شیب زیاد منطقه&nbsp; اشاره کرد. مقایسه تغییرات سطح ایستابی با دبی رودخانه دز نشان داد که همبستگی بالایی بین تغییرات این دو پارامتر با فاصله زمانی یک سال وجود دارد. بنابراین می توان رودخانه را به عنوان عامل مهم تغذیه منابع آب زیرزمینی در محدوده ی مطالعاتی در نظر گرفت. با توجه به رونق فعالیت های کشاورزی، چنانچه برداشت از این منابع محدود، به طور علمی و اصولی مدیریت نشود، منطقه در آینده در معرض خطر جدی بحران آب قرار خواهد گرفت.</span></span></span></span></span></span></span></div> هیوا علمیزاده http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=3075&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">آزمایش تعیین سرعت سیر موج التراسونیک روشی غیرمخرب، اقتصادی، ساده و سریع است که برای تعیین خواص فیزیکی و مهندسی سنگ ها بکار می رود. این آزمایش بر مبنای سرعت حرکت موج الاستیک از درون سنگ ها پایه ریزی شده است. سرعت سیر موج التراسونیک در سنگ ها به خواص ذاتی مانند ترکیب کانی شناسی، تراکم، تخلخل، اندازه دانه، شکل، بافت، ناهمسانگردی و عوامل آزمایشگاهی و محیطی مانند میزان و نوع ماده منفذی و درجه حرارت بستگی دارد. در این پژوهش، 10 نمونه سنگ ساختمانی شامل سنگ آهک و گرانیت به تعداد 50 نمونه آزمایشگاهی مکعبی با ابعاد 10&times;4&times;4 سانتی متر برش داده شد و سپس با استفاده از دستگاه آزمایش سرعت سیر موج پاندیت مورد آزمایش قرار گرفتند تا پارامترهای مؤثر بر سرعت موج التراسونیک در آن ها مورد بررسی قرار گیرد. این پارامترها شامل وزن واحد حجم خشک، دما، نوع ماده منفذی، حالت ماده منفذی و بارگذاری می باشند. بر اساس نتایج بدست آمده همبستگی بین سرعت سیر موج التراسونیک و وزن واحد حجم خشک رابطه خطی مستقیم و با نوع سیال منفذی، حالت ماده پرکننده و بارگذاری به صورت روابط معکوس می باشد. علاوه بر این افزایش دما باعث افزایش سرعت سیر موج التراسونیک می گردد. همچنین از نظر نوع سیال منفذی، کمترین مقدار سرعت موج در حالت اشباع از آب و بیشترین مقدار سرعت موج در محلول نمک با غلظت 150% به</span><span dir="LTR" lang="FA">&lrm;</span><span lang="FA">دست آمد. از نظر حالت ماده پرکننده منافذ سنگ، بیشترین مقدار سرعت در حالت پرکننده منجمد و کمترین مقدار سرعت در حالت پرکننده هوا مشاهده شد. با افزایش بارگذاری سرعت موج التراسونیک در سنگ های مورد مطالعه کاهش می یابد.</span></span></span></span></span></span></span></div> داود فریدونی