http://jeg.khu.ac.ir نشریه زمین شناسی مهندسی - مقالات نشریه - سال 1393 جلد8 شماره3 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1393/9/10 http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=1930&sid=1&slc_lang=fa 1 http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=1929&sid=1&slc_lang=fa 1 http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=1553&sid=1&slc_lang=fa بحران مالی دنیا در طی سال های اخیر باعث افزایش قیمت بسیاری از کالاها از جمله مواد هیدروکربوری شده است. این اتفاق بار دیگر اهمیت استراتژیک ذخیره سازی نفت خام را نشان می دهد. با عنایت به جایگاه ویژه نفت در اقتصاد ملی کشور، توسعه صنعت ذخیره سازی می تواند یکی از راهکارهای کنترل این گونه بحران ها باشد. ذخیره سازی زیرزمینی نفت خام در سازه های مصنوعی (شامل مغارهای سنگی، مغارهای نمکی و معادن متروکه) و ساختارهای طبیعی (شامل میادین تهی شده نفت و گاز، سفره های آب های زیرزمینی و غارهای طبیعی) امکان پذیر است. از بین این روش ها، طبیعا روشی مناسب تر است که سازگاری بیشتری با شرایط منطقه ذخیره سازی داشته باشد. در ایران به دلیل وجود غارهای طبیعی بسیار، ذخیره سازی نفت خام در درون غارهای طبیعی جزء گزینه های مناسب به نظر می رسد. بدیهی است اگر به جای حفر مغارها، از غارهای طبیعی برای ذخیره سازی استفاده شود، هزینه ی حفر مغار از هزینه های احداث مغار حذف می شود. در مقاله حاضر به منظور انتخاب غار مناسب برای ذخیره سازی نفت خام، غارهای طبیعی بر اساس معیارهای مختلف و با استفاده از ترکیبی از دو روش تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP) و شباهت به گزینه ایده آل (TOPSIS) مورد بررسی قرار گرفته و گزینه مستعد انتخاب شده است. لازم به ذکر است وزن معیارها بر اساس نظرسنجی از افراد باتجربه در زمینه ذخیره سازی تعیین شده است. بر این اساس غار رودافشان به عنوان غاری مناسب برای ذخیره سازی زیرزمینی نفت خام انتخاب شد. این غار در شمال شرق استان تهران و در شهرستان فیروزکوه قرار گرفته و دارای 3 تالار بوده که جزء بزرگترین تالارها در میان غارهای ایران می باشد. به طور کلی می توان گفت حجم نفت خام قابل انباشت در غار مذکور در حدود 000،250 متر مکعب تخمین زده می شود. امیر سلطان علیزاده http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=1554&sid=1&slc_lang=fa نمک موجود در ĩب دریا، گنبد های نمکی یا شیرابه ی پسماند های شهری می تواند بر پارامتر های هیدرو– مکانیکی بنتونیت به عنوان مصالح ĩب بند در مراکز دفن پسماند های هسته ای و روکش لندفیل ها تاثیر بگذارد. این گزارش به بررسی تاثیر نمک سدیم کلرید روی حدود اتربرگ، تورم، تحکیم و نفوذپذیری بنتونیت می پردازد. ĩزمایش تورم و تحکیم روی نمونه ها، توسط دستگاه ادئومتر موجود در دانشگاه علم و صنعت ایران برای محلول سدیم کلرید با غلظت های صفر، 05/0، 1/0، 5/0 و 2 مولار صورت گرفته است. با توجه به نتایج به دست ĩمده، افزایش اندک غلظت نمک محلول نیز موجب کاهش پتانسیل تورم بنتونیت به میزان قابل توجهی خواهد شد، به طوری که تورم بنتونیت با افزایش غلظت از ĩب خالص تا محلول سدیم کلرید با غلظت 2 مولار از حدود 82 درصد به حدود 5/1 درصد کاهش می یابد. حد روانی و پتانسیل خمیری بنتونیت نیز با افزایش غلظت محلول کاهش می یابد اما حد خمیری بنتونیت تغییر قابل توجهی نمی کند. زمان به تعادل رسیدن تورم و تحکیم نمونه ها با توجه به افزایش نفوذپذیری با افزایش غلظت محلول کاهش می یابد. نفوذپذیری بنتونیت در مرحله ی تورم با افزایش غلظت محلول از ĩب خالص تا محلول 2 مولار حدوداً 7 برابر افزایش می یابد. تراکم پذیری نمونه ها نیز با افزایش غلظت نمک محلول کاهش می یابد. نادر شریعتمداری http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=1610&sid=1&slc_lang=fa استان خراسان رضوی یکی از پرقنات ترین استانهای کشور است و شهر مشهد واقع در مرکز این استان بر روی قنوات متروکه به سمت غرب گسترش پیدا کرده است. بار ناشی از سازه های بلند مرتبه ساخته شده بر روی مسیر قنوات قدیمی، می تواند باعث بر هم زدن تعادل قنوات و فروریزش قنات و در نتیجه نشست زمین گردد. در این مقاله پس از شناسایی قنوات شهر مشهد به کمک عکسهای هوایی و بررسی عوامل تاثیر گذار بر ناپایداری قنات، تحلیل پایداری مجرای زیرزمینی قنات در غرب شهر با استفاده از نرم افزار Plaxis انجام گردیده است. مدلسازی با توجه به شرایط ژئوتکنیکی منطقه، عمق قنات، شرایط سیستم نگهدارنده مجرای قنات و میزان بار وارده از سازه های فوقانی انجام گردیده و گسترش زون پلاستیک در محیط خاک اطراف تونل زیرزمینی قنات مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. نتایج بدست آمده نشان می دهد که با افزایش عمق مجرای زیرزمینی قنات، نرخ گسترش زون پلاستیک در محیط خاک کاهش یافته و تاثیر وجود پوشش نگهدارنده در گسترش زون پلاستیک کمتر می شود. همچنین به ازاء هر 2/1 متر افزایش عمق، تحمل قنات قبل از فروریزش معادل بار وارده از ساختمان یک طبقه افزایش می یابد. فهیمه صالحی متعهد http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=1711&sid=1&slc_lang=fa اندازه گیری درجای هندسه ناپیوستگی ها در توده های سنگی به روش دستی، غالباً کند و پرهزینه می باشد. همچنین در بسیاری از موارد، قسمت بزرگی از رخنمون سنگ دور از دسترس بوده و برداشت آن خطرناک است. بنابراین دستیابی به روشی سریع و ایمن جهت بدست آوردن پارامترهای هندسی ناپیوستگی ها ضرورت دارد. برای این منظور، تکنیک های توسعه یافته در حوزه پردازش تصاویر دیجیتال بسیار کارآمد و مفید می باشند. در این مطالعه، یک روش خودکار برای تعیین هندسه ناپیوستگی-ها با استفاده از تصاویر دیجیتالی بدست آمده از رخنمون توده سنگ، ارائه می شود. از مزایای این روش نسبت به روش های دستی می توان به ایمن بودن، کم هزینه بودن، کم وقت گیر بودن، داشتن توانایی برداشت تمامی درزه ها، رخ دادن خطای کمتر و حذف خطای انسانی در بدست آوردن داده ها اشاره کرد. در طی پیاده سازی مراحل سیستم آنالیز خودکار هندسه ناپیوستگی ها، ابتدا فیلترهای متنوعی بر روی تصاویر دیجیتالی بمنظور حذف نویز و بهبود تصاویر اعمال می شود. سپس با توجه به میزان اختلاف سطح خاکستری ناپیوستگی ها با زمینه رخساره، ناپیوستگی های موجود در رخساره سنگ توسط آشکارساز کنی، آشکارسازی می-شوند. در ادامه از تبدیل هاف برای توصیف ناپیوستگی ها بر حسب مختصات قطبی استفاده می شود. در مرحله بعد با استفاده از روش های فازی، تعداد و مرکز دسته درزه ها و اعضای هر دسته درزه به صورت خودکار مشخص می شود. در نتیجه پیاده سازی این الگوریتم برخی از مشخصه های هندسه ناپیوستگی ها نظیر زاویه اثر، فاصله داری، چگالی درزه داری و تداوم ناپیوستگی ها بدست آمده و شاخص کیفیت سنگ (RQD)، در هر راستای دلخواه بدست می آید. این روش می تواند به عنوان تکنیکی برای برداشت منظم درزه ها و ساخت یک پایگاه بزرگ و دائمی برای تعیین خصوصیات هندسی توده های سنگی به شمار رود. جواد غلام نژاد http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=405&sid=1&slc_lang=fa در این مقاله یکی از روش های جدید پهنه بندی خطر زمین لغزش های ناشی از زلزله(CAMEL) برای پیش بینی این نوع از زمین لغزش ها مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور محدوده تحت تاثیر زلزله سرعین (سال 1375) جهت منطقه الگو انتخاب شده است. در این روش که روش محاسبه با واژه ها (Computing with words ) نامیده می شود، سیستم های منطق فازی بکار گرفته شده است. محاسبه با واژه ها روشی برای پیشرفت مدل سازی خطر زمین لغزش های ناشی از زلزله در مقیاس منطقه ای فراهم می کند، که در واقع روشی حد فاصل برای تبدیل و استفاده از زبان گفتاری انسان به جای اعداد در محاسبات و استدلال است. ابتدا اطلاعات لازم شامل فاصله به هم ریختگی، رده زمین، رطوبت، شدت زلزله، زاویه شیب، ارتفاع دامنه، عمق خاک، ناهمواری دامنه و پوشش گیاهی با استفاده از عکس های هوایی، تصاویر ماهواره ای LANDSAT، سنجش از دور(RS)، نقشه های موجود و بازدیدهای محلی از منطقه مورد مطالعه جمع آوری شده است. این داده ها با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی رقومی و وزن دهی شده اند و سپس با استفاده از برنامه CAMEL، میزان خطر و تراکم زمین لغزش های ناشی از زلزله محاسبه گردیده است CAMEL چارچوب جامعی را برای مدل سازی همه انواع زمین لغزش های ناشی از زلزله با به کار گیری سامانه اطلاعات جغرافیائی فراهم می کند. در نهایت مقایسه زمین لغزش های پیش بینی شده با استفاده از روش مذکور و زمین لغزش های رخ داده ناشی از زلزله سرعین انجام گرفته است. سید محمود فاطمی عقدا http://system.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=420&sid=1&slc_lang=fa یکی از راه های کاهش نشت از زیر هسته سد های خاکی استفاده از یک لایه رسی با نام "رس تماسی" با نفوذپذیری بسیار کم و شاخص خمیری متوسط تا بالا و اتصال آن به تکیه گاه ها و هسته میانی سد است. از آنجا که اکثر منابع قرضه در دسترس سد های خاکی دارای شاخص خمیری پایین هستند و همچنین تهیه رس تماسی با شاخص خمیری بالا ازمنابع قرضه دیگر در بیشتر موارد مقرون به صرفه نمی باشد، در این راستا افزودن بنتونیت به رس منبع قرضه جهت بهبود خواص مهندسی آن، راهکار مناسبی می باشد. در پژوهش حاضر تأثیر افزودن درصد های مختلف بنتونیت بر ویژگی های ژئوتکنیکی خاک های ریز دانه منبع قرضه سد چشمه زنه مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که افزودن بنتونیت به این خاک ها علاوه بر کاهش ضریب نفوذپذیری سبب کاهش ضریب تحکیم ، دانسیته خشک حداکثر، عدد ظرفیت باربری کالیفرنیا و .... و افزایش رطوبت بهینه، حدود آتربرگ، چسبندگی و ... می گردد. در پایان با تجزیه و تحلیل نتایج به دست آمده از این آزمایشات، به منظور بهبود خواص مهندسی رس در محل تماس هسته با کف و تکیه گاه ها، درصد بهینه ای برای بنتونیت مصرفی ارائه گردیده است. امیر حسین صادقپور