fa ارزیابی و پهنه‌بندی ریسک زلزله در محیط‌های شهری با رویکرد تحلیل چندمعیاره مکانی: مطالعه موردی شهر منجیل ایران زمین شناسی مهندسی Engineering Geology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;">شهر منجیل به‌دلیل قرارگیری در مجاورت سامانه‌های گسلی فعال و استقرار در مسیر شریان‌های حیاتی منطقه، از کانون‌های پرریسک لرزه‌ای شمال ایران محسوب می‌شود. تجربه زمین‌لرزه‌های مخرب گذشته نشان می‌دهد که فقدان ارزیابی فضایی ریسک می‌تواند پیامدهای انسانی، اقتصادی و زیرساختی را تشدید کند. هدف این پژوهش تحلیل و پهنه‌بندی ریسک زلزله در محدوده شهری منجیل با بهره‌گیری از رویکرد تلفیقی سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و منطق فازی است. در این چارچوب، ریسک به‌عنوان برهم‌کنش خطر لرزه‌ای و آسیب‌پذیری فضایی مدل‌سازی شد. شاخص‌های آسیب‌پذیری شامل کاربری‌ها و تراکم مسکونی، کاربری‌های مهم شهری و شریان‌های حیاتی استخراج و پس از استانداردسازی در محیط GIS، وزن‌دهی آن‌ها با استفاده از AHP انجام گرفت. نتایج نشان داد کاربری‌های مسکونی به‌دلیل تمرکز جمعیت بیشترین سهم را در افزایش آسیب‌پذیری دارند، در حالی‌که زیرساخت‌های حیاتی نیز به‌دلیل اهمیت عملکردی در شرایط بحران نقش قابل توجهی ایفا می‌کنند. در تحلیل خطر، شاخص‌هایی نظیر فاصله و چگالی گسل‌ها، بیشینه شتاب زمین، شاخص زمین‌ساخت فعال، شیب و ویژگی‌های زمین‌شناسی بررسی شد که بیانگر وضعیت نامناسب‌تر بخش‌های مجاور گسل است. تلفیق لایه‌ها با تابع عضویت فازی و اپراتور گامای ۰٫۹ انجام شد و نقشه نهایی ریسک در پنج طبقه بسیار کم تا بسیار زیاد تهیه گردید. تحلیل فضایی نتایج نشان داد چهار پهنه کانونی ریسک بالا در محدوده شهری شناسایی است که ناشی از هم‌پوشانی خطر لرزه‌ای و تمرکز کاربری‌های مسکونی و زیرساخت‌های حیاتی است. یافته‌ها بیانگر کارآمدی رویکرد GIS&ndash;AHP&ndash;Fuzzy برای پشتیبانی از برنامه‌ریزی شهری و مدیریت پیشگیرانه ریسک در شهرهای لرزه‌خیز است.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span new="" roman="" times="">Manjil City, situated in northern Iran, faces significant seismic risk due to its proximity to active fault systems and its role as a corridor for critical regional infrastructure. Past catastrophic events have underscored the necessity of robust spatial risk assessment to mitigate human, economic, and infrastructural impacts. This study presents a comprehensive seismic risk assessment and spatial zonation for Manjil using an integrated multi-criteria evaluation approach&mdash;coupling Geographic Information Systems (GIS), the Analytic Hierarchy Process (AHP), and fuzzy logic. Risk was modeled as a function of the interaction between seismic hazard potential and spatial vulnerability. Vulnerability indicators, including residential density, land-use patterns, and critical urban lifelines, were standardized and weighted through the AHP framework. Our findings indicate that high-density residential areas are the primary contributors to urban vulnerability, whereas critical infrastructure components are disproportionately vital during emergency response scenarios. For the hazard assessment, a range of proxies were analyzed, including proximity to faults, fault density, peak ground acceleration (PGA), active tectonic indices, topographic slope, and lithological characteristics. These parameters reveal heightened hazard levels in zones adjacent to active faults. By applying fuzzy membership functions and a gamma operator (&gamma;=0.9),</span> <span new="" roman="" times="">we generated an integrated earthquake risk map, classified into five vulnerability tiers ranging from &lsquo;very low&rsquo; to &lsquo;very high.&rsquo; The spatial analysis delineated four distinct high-risk focal zones within the urban footprint, driven by the convergence of elevated seismic hazards and dense concentrations of residential and critical infrastructure. This research demonstrates the efficacy of the GIS&ndash;AHP&ndash;Fuzzy integration in providing a reliable, data-driven framework for evidence-based urban planning and proactive seismic risk management in seismically prone regions.</span></span></span></span></span></div> ریسک زلزله, منجیل, AHP, GIS, منطق فازی, Fuzzy Gamma Earthquake risk, Manjil, GIS, AHP, Fuzzy logic, Fuzzy Gamma 0 0 http://jeg.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2071-1&slc_lang=fa&sid=1 Manoochehr Mortazavi Chamchali منوچهر مرتضوی چم‌چالی mortazavi.chamchali2019@gmail.com 10031947532846007418 10031947532846007418 Yes Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی Ghazaleh Mohebbi Tafreshi غزاله محبی تفرشی std_gh.mohebbi@khu.ac.ir 10031947532846007419 10031947532846007419 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Amin Mohebbi Tafreshi امین محبی تفرشی std_a.mohebbi63@khu.ac.ir 10031947532846007420 10031947532846007420 No Alborz Regional Water Company شرکت آب منطقه ای البرز