fa مطالعه میدانی شواهد صحرایی از علائم فرونشست در استان البرز ژئوتکنیک (مکانیک خاک و سنگ) Geotecnic مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA"><span b="" nazanin="">فرونشست زمین به‌عنوان یکی از مخاطرات پیچیده ژئوتکنیکی، تهدیدی جدی برای امنیت طبیعی، اجتماعی و اقتصادی استان البرز محسوب می‌شود. در این مقاله، با استناد به شواهد میدانی گردآوری‌شده در دشت‌های هشتگرد، اشتهارد و کرج طی فصول بهار و تابستان سال ۱۴۰۴، علائم صحرایی فرونشست مورد ارزیابی قرار گرفته است. علائمی نظیر ترک‌های کششی و فشاری در سطح زمین، نشست موضعی در سازه‌ها، جابجایی دهانه چاه‌ها، شکاف‌های سطحی عمیق، و تغییر در سطح آب‌های زیرزمینی به‌عنوان نشانه‌های کلیدی فرونشست شناسایی شده‌اند. نتایج حاصل نشان می‌دهد که دشت هشتگرد، به‌ویژه در مناطق سعیدآباد، سپهر، و نجم‌آباد، دارای بیشترین شواهد صحرایی از جمله نشست‌های پیوسته، شکاف&shy;های سطحی و لایه‌های ناپایدار سطحی است. در دشت اشتهارد نیز شواهد متعددی از ترک&shy;خوردگی در ساختمان مدارس، شکاف در سطح زمین و در اطراف دکل&shy;های برق، و دیواره‌های سازه‌ای مشاهده شده است. همچنین شکاف&shy;های عمیقی در منطقه فتح&shy;آباد (حدفاصل اشتهارد و بویین زهرا) به وقوع پیوست است. با این حال، در بخش‌هایی از دشت کرج، علی‌رغم برداشت قابل‌توجه از منابع آب زیرزمینی، علائم صحرایی مشهودی از فرونشست دیده نشده است. بررسی‌ها حاکی از آن است که توزیع مکانی و شدت فرونشست رابطه مستقیمی با ویژگی‌های زمین‌شناسی، بهره‌برداری غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی، و عدم تجهیز چاه‌ها به کنتور هوشمند دارد. این مطالعه ضمن ارائه تصویری عینی از وضعیت فرونشست در استان البرز، بر لزوم پایش مستمر، تدوین راهکارهای مدیریتی تلفیقی، و استفاده از فناوری‌های سنجش از دور برای کنترل و پیشگیری از گسترش این پدیده تأکید می‌کند.</span></span></span></span><br> &nbsp;</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="font-size:14px;"><span style="color:#000000;"><span style="unicode-bidi:embed">Land subsidence represents a multifaceted geotechnical hazard that exerts profound impacts on environmental stability, infrastructure resilience, and socio-economic security. This research presents a systematic field-based assessment of subsidence manifestations across the Hashtgerd, Eshtehard, and Karaj plains in Alborz Province, derived from extensive surveys conducted during the spring and summer of 2025. Diagnostic indicators&mdash;including extensional and compressional ground fissures, localized structural deformations, wellhead displacements, large-scale surface cracks, and variations in groundwater levels&mdash;were systematically documented. The Hashtgerd plain, particularly the Saeidabad, Sepehr, and Najmabad areas, exhibited the highest density of subsidence evidence, encompassing progressive surface settlements, widespread fissuring, and instability of near-surface strata. In the Eshtehard plain, structural cracking in school buildings, ground ruptures adjacent to transmission towers, and failures in retaining walls were frequently observed. Deep surface fissures were also identified in the Fathabad region, situated between Eshtehard and Buin Zahra. Conversely, despite significant groundwater withdrawal, field surveys in parts of the Karaj plain revealed no pronounced subsidence indicators. The findings highlight a strong spatial correlation between the severity of subsidence and geological heterogeneity, unregulated groundwater exploitation, and the absence of smart metering systems in wells. This study underscores the urgent need for integrated monitoring frameworks, adaptive management strategies, and the application of advanced remote sensing technologies to mitigate and control the expansion of land subsidence in Alborz Province.</span><br> &nbsp;</span></span></span></span></div> کلمات کلیدی: فرونشست, استان البرز, شواهد صحرایی, دشت اشتهارد, دشت هشتگرد, کرج Land subsidence, Alborz Province, field-based evidence, Hashtgerd plain, Eshtehard plain, Karaj 0 0 http://jeg.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-39-6&slc_lang=fa&sid=1 Ali Ghanbari علی قنبری ghanbari@khu.ac.ir 10031947532846007390 10031947532846007390 Yes Department of Civil Engineering, Faculty of Engineering, Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Mohammad Nakhaee محمد نخعی nakhaei@khu.ac.ir 10031947532846007391 10031947532846007391 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Saeed Kalani سعید کلانی Saeed.kalani@gmail.com 10031947532846007392 10031947532846007392 No Alborz MPorg سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان البرز Hamidreza Azizi حمیدرضا عزیزی Azizi.hamidr@gmail.com 10031947532846007393 10031947532846007393 No Alborz MPorg سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان البرز