فصلنامه روانشناسی شناختی

مقایسه اثربخشی طرحواره درمانی و درمان فراتشخیصی بر تنظیم شناختی هیجان پسران نوجوان مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی

افسانه خواجوند خوشلی

هدف پژوهش حاضر، مقایسه اثربخشی طرحواره درمانی و درمان فراتشخیصی بر تنظیم شناختی هیجان پسران نوجوان مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی بود. پژوهش حاضر از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون، پس آزمون، گروه کنترل و پیگیری سه ماهه بود. جامعه آماری شامل پسران ۱۴ تا ۱۶ ساله مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی مراجعه کننده به مراکز و کلینیک های روان شناختی شهر ساری بود. ۴۵ نوجوان واجد شرایط به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در سه گروه ۱۵ نفری طرحواره درمانی، درمان فراتشخیصی و کنترل جایگزین شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه تنظیم شناختی هیجان گارنفسکی و همکاران بود و داده ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر و آزمون های تعقیبی تحلیل شدند. نتایج نشان داد بین سه گروه در تنظیم شناختی هیجان سازش یافته و سازش نایافته تفاوت معناداری وجود دارد. هر دو مداخله موجب افزایش معنادار راهبردهای سازش یافته و کاهش معنادار راهبردهای سازش نایافته تنظیم شناختی هیجان در مقایسه با گروه کنترل شدند. همچنین، میزان بهبود در گروه طرحواره درمانی در مقایسه با گروه درمان فراتشخیصی بیشتر بود. تفاوت معناداری بین نمرات پس آزمون و پیگیری سه ماهه مشاهده نشد که بیانگر تداوم اثرات درمان در دوره پیگیری است. بر اساس یافته ها، هر دو رویکرد طرحواره درمانی و درمان فراتشخیصی می توانند در بهبود تنظیم شناختی هیجان نوجوانان مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی مؤثر باشند؛ با این حال، طرحواره درمانی اثربخشی بیشتری نشان داد. به نظر می رسد تمرکز طرحواره درمانی بر طرحواره های ناسازگار اولیه، نیازهای هیجانی اساسی و اصلاح الگوهای عمیق شناختی-هیجانی، زمینه بهبود مؤثرتر تنظیم شناختی هیجان را فراهم می کند.

کارآزمایی برنامه آموزشی توانبخشی شناختی ریهاکام مبتنی بر مدل جامع نارسایی شناختی در افراد مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس(ام.اس)

حسین عبداللهی

مولتیپل اسکلروزیس (ام. اس) یک بیماری التهابی مزمن دستگاه عصبی مرکزی است که نشانه های این اختلال شامل دامنه گسترده ای از علایم بالینی از جمله اختلال شناختی می باشد. درپژوهش حاضر، بررسی اثر بخشی برنامه آموزشی توانبخشی ریهاکام مبتنی برمدل جامع نارسایی شناختی(بر اساس مدل جامع تدوین شده توسط حضرتی و همکاران 1403که بر مبنای یک مرور نظام مند به چهار متغیر شناختی که در بیماری ام .اس دچار نارسایی شده اند( توجه، حافظه کاری، پردازش اطلاعات وخستگی اشاره می کند)، بر بهبود نارسایی های شناختی افراد مبتلا به ام.اس پرداخته شد. پژوهش کمی واز نوع کاربردی است واز نظر طرح پژوهش آزمایشی از نوع پیش آزمون – پس آزمون با گروه کنترل وپیگیری بعد از یکماه گروه آزمایشی می باشد. پس از هماهنگی با انجمن ام.اس البرز ، 30 نفر مبتلا به بیماری ام.اس نوع عود کننده-فروکش کننده به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند ودر دوگروه آزمایشی وکنترل به روش تصادفی قرار گرفتند (هر گروه 15 نفر). سپس با استفاده از ابزارهای پژوهش از هر دوگروه آزمایش وکنترل پیش آزمون (آزمونهایPASAT وSDMT وFSS ) به عمل آمد و پروتکل برنامه آموزشی ریهاکام در 8 جلسه تنظیم شد.این جلسات به صورت هفتگی (دو جلسه در هفته ) و هر جلسه 40 تا 60 دقیقه برگزار شدند. در طی جلسات از طریق تکالیف شناختی رایانه ای ریهاکام آموزشها درجهت بهبود متغیرهای شناختی داده شد. نتایج پژوهش نشان داد که برنامه آموزشی توانبخشی ریهاکام اثر بخش بوده وبه نظر می رسد، این جلسات آموزشی بر بهبود نارسایی توجه، حافظه کاری، پردازش اطلاعات وخستگی موثر بوده است. و این بهبودی در نمرات پس آزمون و سپس نتایج آزمون پیگیری در گروه آزمایشی ، بعد از یکماه پایدار بوده است. با توجه به دامنه گسترده اختلالات و نارسایی های شناختی ناشی از بیماری ام.اس،یک برنامه آموزشی توانبخشی شناختی که بتواند متغیرهای نارسایی شناختی مدل جامع را دربربگیرد و به بهبود این متغییرهای شناختی بپردازد،کمک زیادی به بیماران ام.اس میکند.برنامه توانبخشی ریهاکام به خوبی توانست این نارسایی ها را در طی جلسات آموزشی بهبود ببخشد ونتایج آن پایدار بماند. نتایج این پژوهش، می تواند توجه محققان را به برنامه ریزی درمان های شناختی جلب کند.

اثربخشی گروه درمانی شناختی- رفتاری بر روی خودمهارگری در افراد دارای نشانگان افسردگی مراجعه کننده به مراکز مشاوره

حسن میرزا حسینی

هدف از پژوهش حاضر، اثربخشی گروه درمانی شناختی- رفتاری بر روی خودمهارگری در افراد دارای نشانگان افسردگی مراجعه کننده به مراکز مشاوره بوده است. روش پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ از نوع تحقیقات نیمه آزمایشی با پیش آزمون - پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش شامل کلیه افراد دارای نشانگان افسردگی مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر قم در سال 1404 بود. آزمودنی ها به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و به طور تصادفی در یک گروه 10 نفره آزمایش و یک گروه 10 نفره کنترل جایگزین شدند. و در ابتدا هر دو گروه به پرسشنامه پژوهش پاسخ دادند (مرحله پیش آزمون) و سپس برای گروه آزمایش اول برنامه مداخله ای در طول دوره اجرای مداخلات درمانی که شامل 8 جلسه (آموزش شناختی- رفتاری) هفتگی به صورت گروهی و به مدت 60 دقیقه اجرا شد. ابزار گردآوری اطلاعات نیز پرسشنامه خود مهارگری تانجی و همکاران (2004) بوده است. برای تجزیه و تحلیل داده های پرسش نامه ها از نرم افزار spss نسخه 27 استفاده شد و تجزیه و تحلیل ها در دو بخش آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار و ...) و بخش آمار استنباطی (آزمون تحلیل کوواریانس) ارائه شد. در نهایت این نتیجه حاصل شد که گروه درمانی شناختی- رفتاری بر روی خودمهارگری در افراد دارای نشانگان افسردگی مراجعه کننده به مراکز مشاوره اثربخش بوده است.

تدوین مدل رابطه بهباشی، همجوشی شناختی و انعطاف‌پذیری شناختی با میانجی‌گری خودکنترلی در نوجوانان

مریم موگویی

هدف پژوهش تدوین مدل رابطه بهباشی، همجوشی شناختی، انعطاف پذیری شناختی با میانجی گری خودکنترلی در نوجوانان بود. پژوهش از نوع مطالعات همبستگی و جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر دوره متوسطه اول در سال تحصیلی 1402-1403 شهر اصفهان بود که تعداد 383 دانش آموز به روش خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. به منظور جمع آوری داده ها، پرسشنامه های بهباشی ذهنی کی یز و ماگیارمو، همجوشی شناختی گیلاندرز، انعطاف پذیری روانشناختی بوند، خود کنترلی تانجی استفاده شد. داده ها با روش همبستگی پیرسون و مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. یافته ها نشان داد که بین بهباشی ذهنی و ابعاد بهباشی هیجانی، بهباشی روانشناختی، بهباشی اجتماعی با انعطاف پذیری شناختی از طریق خودکنترلی رابطه معنادار وجود دارد. بهباشی ذهنی از طریق خودکنترلی با همجوشی شناختی رابطه دارد و خودکنترلی یک متغیر میانجی کامل است. بهباشی هیجانی با همجوشی شناختی ارتباط مستقیم معنادار دارد، بین متغیر های بهباشی اجتماعی، بهباشی روانشناختی و همجوشی شناختی، خودکنترلی نقش میانجی کامل دارد. درنتیجه می توان گفت که خودکنترلی نقش بسیار مهم در بهباشی ذهنی، همجوشی شناختی و انعطاف پذیری شناختی نوجوانان دارد. بنابراین می توان در نوجوانان به بهباشی، همجوشی و انعطاف پذیری شناختی از طریق خودکنترلی آنها کمک کرد.

نقش میانجی ناگویی هیجانی در رابطه بین باورهای فراشناختی با اضطراب اجتماعی در دانشجویان زن

روح الله حدادی

اضطراب اجتماعی یکی از شایع ترین مشکلات روان شناختی در دوره جوانی، به ویژه در میان دانشجویان، است که می تواند پیامدهای نامطلوبی بر عملکرد تحصیلی، روابط بین فردی و سلامت روان داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش میانجی ناگویی هیجانی در رابطه بین باورهای فراشناختی و اضطراب اجتماعی در دانشجویان زن انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی ـ همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانشجویان زن دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب در بهار ۱۴۰۴ بود که از میان آن ها ۳۸۴ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. داده ها با استفاده از فرم کوتاه پرسشنامه باورهای فراشناختی، مقیاس ناگویی هیجانی تورنتو و پرسشنامه اضطراب اجتماعی گردآوری و با بهره گیری از ضریب همبستگی پیرسون و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد باورهای فراشناختی با ناگویی هیجانی و اضطراب اجتماعی رابطه مثبت و معناداری دارند و ناگویی هیجانی نیز به طور معناداری اضطراب اجتماعی را پیش بینی می کند. همچنین، اثر غیرمستقیم باورهای فراشناختی بر اضطراب اجتماعی از طریق ناگویی هیجانی معنادار بود که بیانگر نقش میانجی جزئی ناگویی هیجانی در این رابطه است. به طور کلی، نتایج نشان می دهد باورهای فراشناختی علاوه بر اثر مستقیم، از طریق افزایش دشواری در شناسایی و توصیف هیجان ها نیز به تشدید اضطراب اجتماعی منجر می شوند. این یافته ها بر اهمیت توجه هم زمان به اصلاح باورهای فراشناختی و ارتقای مهارت های پردازش هیجانی در طراحی مداخلات پیشگیرانه و درمانی برای کاهش اضطراب اجتماعی در دانشجویان تأکید دارد.

نقش طرحواره‌های هیجانی، انعطاف‌پذیری شناختی و خودکارآمدی تنظیم هیجانی در پیش‌بینی نشخوار فکری دانشجویان دختر

سامره اسدی مجره

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش طرحواره های هیجانی، خودکارآمدی تنظیم هیجانی و انعطاف پذیری شناختی در پیش بینی نشخوار فکری انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ همبستگی و مبتنی بر تحلیل رگرسیون گام به گام بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ تشکیل دادند که از میان آنان ۴۰۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. داده ها با استفاده از مقیاس طرحواره های هیجانی، مقیاس خودکارآمدی تنظیم هیجانی، مقیاس انعطاف پذیری شناختی و مقیاس نشخوار فکری گردآوری و با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون گام به گام تحلیل شدند. نتایج نشان داد بین طرحواره های هیجانی و نشخوار فکری رابطه مثبت و معنادار و بین انعطاف پذیری شناختی، خودکارآمدی تنظیم هیجانی و نشخوار فکری رابطه منفی و معنادار وجود دارد. همچنین، نتایج رگرسیون گام به گام نشان داد متغیرهای کنترل، احساس گناه، جایگزین ها، ساده انگاری هیجان ها، سرزنش دیگران و فقدان کنترل به طور معناداری نشخوار فکری را پیش بینی می کنند. در مدل نهایی، کنترل قوی ترین رابطه معکوس را با نشخوار فکری داشت؛ درحالی که احساس گناه، ساده انگاری هیجان ها، سرزنش دیگران و فقدان کنترل با نشخوار فکری رابطه مستقیم و جایگزین ها با آن رابطه معکوس نشان دادند. این متغیرها در مجموع ۶۱ درصد از واریانس نشخوار فکری را تبیین کردند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مؤلفه های طرحواره های هیجانی، خودکارآمدی تنظیم هیجانی و انعطاف پذیری شناختی در تبیین و پیش بینی نشخوار فکری نقش مهمی دارند. بنابراین، توجه به اصلاح طرحواره های هیجانی ناکارآمد، تقویت مهارت های تنظیم هیجان و افزایش انعطاف پذیری شناختی می تواند در طراحی مداخلات روان شناختی برای کاهش نشخوار فکری مؤثر باشد.

اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر چشم‌انداز زمان، ادراک استعاری زمان و اعتیاد به اینترنت در دانشجویان

فاطمه رئیسی

هدف این پژوهش بررسی اثربخشی آموزش ذهن اگاهی بر چشم انداز زمان و ادراک استعاری زمان و اعتیاد به اینترنت بود. روش مطالعه، نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دانشگاه پیام نور- استان البرز در سال 1404 بود. در این مطالعه، 50 دانشجو به صورت داوطلبانه انتخاب و در دو گروه آزمایشی (25 نفر) و کنترل (25 نفر) واگذاری تصادفی شدند. ابزارهای پژوهش شامل؛ سیاهه چشم انداز زمان زیمباردو و بوید، پرسشنامه های ادراک استعاری زمان رئیسی و مقدسین، و اعتیاد به اینترنت یانگ بود. پروتکل آموزش ذهن آگاهی بر روی گروه آزمایش در هشت جلسه 90 دقیقه ای اجرا شد و گروه کنترل هیچ نوع مداخله ای دریافت نکرد. نتایج تحلیل کوواریانس مکرر نشان داد؛ آموزش ذهن آگاهی بر میانگین های چشم انداز زمان و ادراک استعاری زمان و اعتیاد به اینترنت در گروه آزمایشی دارای اثر ماندگار است. به نظر می رسد که استفاده از مداخلات آموزشی مبتنی بر ذهن آگاهی می توانند به عنوان راه حلی مؤثر برای مدیریت و دیدگاه نسبت به زمان و حل مشکلات اعتیاد به اینترنت در دانشجویان باشد.