فصلنامه روانشناسی شناختی

مدل یابی معادلات ساختاری اعتیاد به گوشی‌های هوشمند بر اساس شکل‌گیری اضطراب و افسردگی با میانجیگیری فراشناخت در دانش‌آموزان نوجوان

علی اکبر گودینی

هدف پژوهش حاضر باهدف مدل یابی معادلات ساختاری اعتیاد به گوشی های هوشمند بر اساس شکل گیری اضطراب و افسردگی با میانجیگیری فراشناخت در دانش آموزان نوجوان پسر، انجام شد. پژوهش حاضر ازنظر روش، توصیفی از نوع همبستگی می باشد. جامعه آماری این پژوهش، دانش آموزان پسر ناحیه یک آموزش وپرورش کرج در سال تحصیلی 1404-1403 بودند که 361 نفر به روش تصادفی انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه فراشناخت ولز و کارترایت هاتون(2004)، پرسشنامه DASS-21 لوی باند(1995) و پرسشنامه (SAS) اون و همکاران(2013) استفاده شده است. داده ها با روش های همبستگی پیرسون و مدل سازی معادلات ساختاری تجزیه وتحلیل شدند. یافته ها نشان داد این مدل در دانش آموزان نوجوان پسر دارای برازش مناسبی بود. یافته های دیگر نشان داد که اضطراب (β=0.42, p<0.01) ، افسردگی (11/0 = β ، 01/0p< ) و فراشناخت(40/0 = β ، 01/0p< ) اثر مستقیم و مثبت بر میزان اعتیاد به گوشی های هوشمند دارند. نتایج پژوهش نشان می دهند که مداخلات روان شناختی مبتنی بر فراشناخت می تواند به طور مؤثری در کاهش وابستگی به فناوری های نوین نقش ایفا کند.

اثربخشی مداخله‌ی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر کاهش سوگیری توجه و ارتقای انعطاف‌پذیری شناختی در زوجین دارای افسردگی

فاطمه بهروزفر

افسردگی در بستر روابط زوجی با اختلال در فرایندهای بنیادین شناختی، به ویژه سوگیری های توجهی و کاهش انعطاف پذیری شناختی، همراه است و می تواند به تداوم تعارض های بین فردی و افت کیفیت رابطه منجر شود. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی مداخله مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش سوگیری توجه و ارتقای انعطاف پذیری شناختی در زوجین دارای افسردگی بود. پژوهش با طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون–پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل زوجین مراجعه کننده به کلینیک روان شناسی در شهر تهران در سال ۱۴۰۴ بود که ۳۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه کانون توجه وودی و همکاران (1997) و پرسشنامه انعطاف پذیری شناختی دنیس و وندروال(2010) بود. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه تحت مداخله مبتنی بر ذهن آگاهی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مداخله مبتنی بر ذهن آگاهی موجب کاهش معنادار سوگیری توجه متمرکز بر خود و توجه بیرونی و افزایش معنادار ابعاد انعطاف پذیری شناختی شامل جایگزین ها، کنترل و جایگزین هایی برای رفتار انسانی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شد (۰٫۰۱ > p). این یافته ها نشان می دهد که مداخله مبتنی بر ذهن آگاهی با بهبود تنظیم توجه و افزایش انعطاف پذیری شناختی می تواند به عنوان رویکردی مؤثر در مداخلات زوج درمانی و درمان افسردگی مورد توجه قرار گیرد.

رابطه کنترل مهاری، انعطاف پذیری شناختی و حمایت سازمانی ادراک شده با فرسودگی شغلی معلمان: نقش میانجی خودکارآمدی

هادی پرهون

چکیده
مطالعه حاضر با هدف بررسی نقش میانجی خودکارآمدی در تأثیر کنترل مهاری، انعطاف پذیری شناختی و حمایت سازمانی ادراک شده بر فرسودگی شغلی معلمان انجام شد. این پژوهش در پارادایم فرا اثبات گرایی، با رویکرد کمی و در قالب طرح همبستگی از نوع مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) اجرا گردید. جامعه آماری شامل معلمان شهر کرمانشاه در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۳۷۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل مقیاس ارزیابی کارکردهای اجرایی (هالست و تورل، ۲۰۱۸)، مقیاس انعطاف پذیری شناختی (دنیس و واندروال، ۲۰۱۰)، پرسشنامه حمایت سازمانی ادراک شده (ایزنبرگر و همکاران، ۱۹۸۶)، مقیاس خودکارآمدی معلمان (تشانن-مورن و وولکفولک هوی، ۲۰۰۱) و مقیاس فرسودگی شغلی معلمان (چانگ و همکاران، ۲۰۲۰) بود. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS-27 و SmartPLS-4 انجام شد. یافته ها نشان داد که مدل پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری حاکی از تأثیر مستقیم و معنادار کنترل مهاری، انعطاف پذیری شناختی و حمایت سازمانی ادراک شده بر فرسودگی شغلی و خودکارآمدی بود. همچنین خودکارآمدی تأثیر منفی و معناداری بر فرسودگی شغلی داشت (p<0.001). نتایج تحلیل میانجی نشان داد که بخشی از اثر متغیرهای پیش بین بر فرسودگی شغلی، از طریق متغیر میانجی خودکارآمدی تبیین می شود. در مجموع، متغیرهای پژوهش 63.2 درصد از واریانس فرسودگی شغلی معلمان را پیش بینی کردند.
واژگان کلیدی: خودکارآمدی، حمایت سازمانی ادراک شده، فرسودگی شغلی، کنترل شناختی، معلمان، مدل سازی معادلات ساختاری.

مقایسه اثربخشی مداخله شناختی کوتاه‌مدت و مداخله مبتنی بر پذیرش و ذهن‌آگاهی برانعطاف‌پذیری شناختی و کنترل بازداری بیماران مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر

ندا براتی کلهر

هدف پژوهش حاضر بررسی و مقایسه اثربخشی دو مداخله روان شناختی بر انعطاف پذیری شناختی و کنترل بازداری در بیماران مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر طرح، نیمه آزمایشی با پیش آزمون، پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل بیماران مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر مراجعه کننده به مراکز مشاوره و روان پزشکی شهر تهران در سال ۱۴۰۴ بود و نمونه پژوهش شامل ۴۵ نفر بود که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه انعطاف پذیری شناختی و آزمون کنترل بازداری جمع آوری شد و تحلیل ها با نرم افزار SPSS نسخه ۲۷ در دو سطح توصیفی و استنباطی با استفاده از تحلیل کوواریانس انجام شد. نتایج نشان داد که هر دو مداخله موجب بهبود معنادار انعطاف پذیری شناختی و کنترل بازداری شدند، اما اثر مداخله مبتنی بر پذیرش و ذهن آگاهی بر هر دو متغیر قوی تر و برجسته تر بود. یافته های حاضر می تواند راهنمای انتخاب مداخلات هدفمند و بهینه در درمان بیماران مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر باشد.

مهارت‌های شناختیِ اساسی برای خلبانان؛ ارائه یک الگوی نظری بر اساس فراترکیب مطالعات گذشته

حسن محجوب

توانایی های شناختی از مهم ترین پیش بینی کننده های عملکرد دقیق خلبانان است. با چنین نگاهی، هدف از پژوهش حاضر شناسایی مضامین و مهارت های شناختی اساسی برای خلبانان و پیشنهاد یک الگوی نظری بر اساس آن بوده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش فراترکیب انجام گرفته است و برای اجرای آن از روش هفت مرحله ای سندولوسکی و باروسو (2007) استفاده شده است. جامعه این مطالعه شامل کلیه اسناد علمی یافت شده در 26 سال اخیر در 7 پایگاه خارجی و 3 پایگاه داخلی به تعداد 307 سند علمی بوده است که از میان آنها 23 سند پس از واکاوی، برای بررسی نهایی انتخاب شدند. تحلیل یافته ها با روش تحلیل تم انجام گرفته و به منظور کنترل کیفیت پژوهش، تحلیل و واکاوی اسناد با دقت بالا به همراه مستندسازی مراحل، صورت گرفت و در طی فرایند از بازخوردهای خبرگان در گام های پژوهش استفاده شد. همچنین، از ابزار برنامه مهارت های سنجش و ارزیابی (CASP) ، به منظور کنترل کیفیت اسناد علمی برگزیده جهت تجزیه و تحلیل و برخورداری کیفیت یافته های پژوهش پیش رو استفاده شد. یافته ها، یک الگوی مفهومی مشتمل بر 11 مضمون اصلی و 59 مضمون فرعی را پیشنهاد می دهد. مضامین اصلی عبارتند از توانایی های ادراکی- حرکتی، حافظه کاری، عملکرد توجه و تمرکز، انعطاف پذیری در پردازش اطلاعات، توانایی های توالی یابی/ برنامه ریزی، سرعت ادراک، تصمیم گیری / استدلال، مهارت های ادراکی- حسی، هماهنگی و توانایی روانی-حرکتی. از یافته های این مطالعه می توان در توسعه یک ابزار جامع ارزیابی همچنین طراحی برنامه تمرینی مستمر و هدفمند برای حفظ و ارتقای مهارت های شناختی خلبانان بهره گرفت.

تأثیر برنامه آموزشی خِردورز بر کارکردهای اجرایی دانش آموزان

رسول کرد نوقابی

هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر برنامه آموزشی خِردورز بر کارکردهای اجرایی دانش آموزان پایه سوم ابتدایی بود. روش پژوهش جزء تحقیقات نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون- پس آزمون و پیگیری سه ماهه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مشغول به تحصیل پایه سوم ابتدایی مدارس غیرانتفاعی شهر همدان در سال تحصیلی 1403-1402 بودند. نمونه پژوهشی به صورت نمونه گیری دردسترس شامل 60 دانش آموز دختر و پسر پایه سوم ابتدایی بودنند که به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل ( هرگروه 30 دانش آموز) گمارده شدند. در این پژوهش گروه آزمایش طی 30 جلسه 45 دقیقه ای تحت آموزش برنامه آموزشی خردورز قرار گرفت و در این بین گروه کنترل هیچ آموزشی را دریافت نکرد. ابزار پژوهش شامل مقیاس کارکردهای اجرایی (بریف) نسخه دوم فرم والدین بود. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS-25 و روش های تحلیل کوواریانس تک و چند متغیره انجام شد. یافته ها نشان داد که برنامه آموزشی خردورز به طور معنی داری منجر به بهبود کارکردهای اجرایی و ابعاد آن در دانش آموزان گردید و این اثرات در مرحله پیگیری نیز حفظ شد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که برنامه آموزشی خردورز الگویی موثر در بهبود کارکردهای اجرایی در جمعیت دانش آموزی است.

طراحی الگوی تاب‌آوری شناختی در صنعت هوانوردی(ابعاد، مقوله‌ها و مضامین)

داریوش مالک پور

هدف پژوهش حاضر، تبیین و طراحی الگوی نظری تاب آوری شناختی عملیاتی خلبانان در صنعت هوانوردی نظامی بود؛ مفهومی که بر سازوکار حفظ، بازیابی و بازتنظیم کارکردهای اجرایی و نظام پردازش اطلاعات ذهن در مواجهه با استرس حاد و مضایق عملیاتی پرواز دلالت دارد. این مطالعه با رویکرد کیفی و بر اساس راهبرد نظریه داده بنیاد (نسخه اشتراس و کوربین، ۱۹۹۸) اجرا شد. داده های مورد نیاز از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از متخصصان حوزه علوم شناختی و خلبانان ارشد عملیاتی (با سابقه بیش از ۲۰۰۰ ساعت پرواز) گردآوری گردید؛ فرآیند نمونه گیری به شیوه نظری و تا دست یابی به کمال مفهوم سازی (اشباع نظری) ادامه یافت. واکاوی داده ها مستند به فرآیند نظام مند کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت.

تحلیل های کیفی آشکار ساخت که پدیده محوری این پژوهش، تاب آوری شناختی عملیاتی خلبانان بود که در قالب سازه ای پویا، چندبعدی و بافت محور تبیین شد. این سازه مفهومی، محصول تعامل هم افزا و سیستماتیک سه بعد کلان قلمداد گردید: بعد فردی (شامل کارکردهای شناختی پایه و عالی، بازداری اجرایی، مؤلفه های هیجانی-انگیزشی، الگوهای شخصیتی، پایداری جسمانی و حافظه ضمنی ناشی از تجربه پروازی)، بعد سازمانی (مشتمل بر تکالیف تیمی و اشاعه فرهنگ ایمنی) و بعد خانوادگی (به عنوان منبع حمایت عاطفی و روانی). دستاورد بنیادین این تحقیق، ارائه یک چارچوب مفهومی منسجم جهت واکاوی رفتارهای شناختی خلبانان در شرایط بحرانی بود که می تواند به عنوان زیربنایی تحلیلی، مبنای توسعه مداخلات کاربردی و پژوهش های تجربی آتی در این قلمرو قرار گیرد.