fa طراحی شاخص‌های توسعه دولت الکترونیکی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی: رویکردی بومی و کاربردی تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">زمینه و هدف: </span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">توسعه دولت الکترونیکی در ایران به ‌عنوان یک راهبرد کلیدی برای بهبود کارایی، شفافیت و دسترسی به خدمات عمومی در دهه‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، حوزه آموزش عالی در ایران با چالش‌های متعددی مواجه است که اجرای موفق ابتکارات دولت الکترونیکی را دشوار می‌کند. در این راستا، نیاز به شاخص‌های بومی برای ارزیابی کیفیت خدمات الکترونیکی، سامانه‌ها و درگاه‌های دانشگاهی در ایران به شدت احساس می‌شود. هدف این مطالعه، تدوین شاخص‌های است که ضمن هم‌راستایی با استانداردهای جهانی، منطبق بر حوزه آموزش عالی بوده و به بهبود کیفیت خدمات الکترونیکی در این حوزه کمک کنند.</span></span><b><span dir="LTR" style="font-size:13.0pt"></span></b></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">روش</span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">: برای دستیابی به هدف مطالعه، رویکردی چندمرحله‌ای اتخاذ شد. ابتدا، مدل‌های فرآیندی و عمومی دولت الکترونیکی به‌طور جامع بررسی و تحلیل شدند. مدل‌های عمومی به دلیل جامعیت و انعطاف‌پذیری برای ارزیابی خدمات دانشگاهی انتخاب شدند. در مرحله بعد، هشت مدل عمومی در بازه زمانی </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">2020</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> تا </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">۲۰۲۴</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> تحلیل شده و شاخص توسعه دولت الکترونیکی سازمان ملل </span></span><span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:">(</span>EGDI: E-Government Development Index<span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:">) </span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">به‌عنوان چارچوب بهینه شناسایی گردید. گزارش </span></span>EGDI<span style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> در سال 2024 مورد تحلیل ساختاری قرار گرفت تا شاخص‌های کلیدی آن استخراج و با شرایط بومی ایران تطبیق داده شود. برای اطمینان از انطباق شاخص‌ها با الزامات حاکمیتی ایران، مجموعه‌ای از اسناد ملی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. این اقدام تضمین کرد که چارچوب شاخص‌ها نه ‌تنها با استانداردهای جهانی هم‌راستا باشد، بلکه با نیازهای حاکمیتی ایران نیز مطابقت داشته باشد.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">یافته‌ها</span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">: یافته‌های این بررسی تطبیقی، زمینه‌ساز انتخاب مدلی متناسب با شرایط بومی کشور و نیازهای آموزش عالی شده و بستر مناسبی برای بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی و ایده‌های نوآورانه در توسعه دولت الکترونیک دانشگاهی ایجاد می‌کند. با تکیه بر گزارش سال 2024 سازمان ملل و تحلیل وضعیت ایران در آن، چالش‌ها و نارسایی‌های موجود شناسایی و مبنای طراحی شاخص‌ها قرار گرفتند. نهایتاً، با بهره‌گیری از چارچوب مفهومی مدل </span></span>EGDI<span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> و با استناد به اسناد بالادستی ملی، ساختار نهایی شاخص‌ها متشکل از 4 شاخص کلان و 62 مؤلفه تدوین گردید.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">نتیجه‌گیری</span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">: نتایج این پژوهش، شناسایی مدلی بود که ضمن همسویی با استانداردهای جهانی، قابلیت تطبیق با نیازهای خاص بخش آموزش عالی ایران را داشته باشد. مدل تهیه شده امکان ارزیابی دقیق و منسجم خدمات الکترونیکی، درگاه‌ها و سامانه‌ها را فراهم می‌کند و با شرایط محلی ایران سازگار است. تحقیقات آینده می‌تواند بر اعتبارسنجی این شاخص‌ها در ارزیابی موسسات آموزش عالی تمرکز کند.</span></span></span></span></span></span></span> دولت الکترونیکی, آموزش عالی هوشمند, خدمات الکترونیکی دانشگاهی, مدل‌های فرآیندی, مدل EGDI, شاخص توسعه دولت الکترونیکی سازمان ملل, تحول دیجیتال E-Government, Smart Higher Education, University E-Services, Process Models, EGDI Model, UN E-Government Development Index, Digital Transformation 26 0 http://hii.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1062-1&slc_lang=fa&sid=1 Sara Heydarian سارا حیدریان std_heydarian@alumni.khu.ac.ir 10031947532846006242 10031947532846006242 No Department of Electrical and Computer Engineering, Kharazmi University گروه مهندسی برق و کامپیوتر، دانشگاه خوارزمی Mohammad Hadi zahedi محمدهادی زاهدی zahedi@kntu.ac.ir 10031947532846006243 10031947532846006243 Yes Department of Information Technology, Faculty of Industrial Engineering, K. N. Toosi University of Technology گروه فناوری اطلاعات، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیرالدین طوسی Amir Asghari سید امیر اصغری asghari@khu.ac.ir 10031947532846006244 10031947532846006244 No , Department of Electrical and Computer Engineering, Faculty of Engineering, Kharazmi University گروه مهندسی برق و کامپیوتر، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه خوارزمی Narges Jafari نرگس جعفری na_jafari@msrt.ir 10031947532846006245 10031947532846006245 No Department of Computer Engineering and Information Technology, Amirkabir University of Technology گروه مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات ، دانشگاه صنعتی امیرکبیر