تعامل انسان و اطلاعات

عوامل مؤثر بر رفتار استفاده برنامه‌ریزی نشده کاربران از منابع و خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی

هادی هراتی

هدف: هدف اصلی این پژوهش، سنجش عوامل مؤثر بر رفتار استفاده برنامه ریزی نشده کاربران از منابع و خدمات کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی دانشگاهی است.
روش پژوهش: پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع کاربردی است که با روش توصیفی-پیمایشی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل دانشجویان عضو کتابخانه های مرکزی دانشگاه های فردوسی مشهد، شهیدچمران اهواز، تبریز، شیراز و پردیس دانشگاه تهران بودند که پس از تعیین روایی و پایایی پرسشنامه با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای متناسب با حجم جامعه و در داخل هر طبقه به صورت تصادفی، تعداد 700 پرسشنامه توزیع و 654 پرسشنامه مبنای تحلیل قرار گرفت. برای تجزیه وتحلیل داده ها از روش تحلیل مسیر و نرم افزار لیزرل استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد، عوامل محیطی و عوامل مرتبط با فناوری از طریق عامل موقعیتی زمان بر بروز رفتار برنامه ریزی نشده دانشجویان در استفاده از منابع و خدمات کتابخانه های دانشگاهی تاثیرگذار هستند. همچنین منابع اطلاعاتی و خدمات اطلاعاتی به صورت مستقیم یا غیر مستقیم تاثیر معناداری بر بروز این نوع از رفتارها ندارند.
نتیجه گیری: کتابخانه ها باید به منظور استفاده بهینه و مؤثر از منابع و خدمات خود به عوامل مؤثر بر رفتار برنامه ریزی نشده مراجعان به خصوص عواملی که تاثیر آنها اثبات شد، از جمله «عوامل محیطی»، «عوامل مرتبط با فناوری» و «زمان دردسترس» توجه ویژه ای داشته باشند. نتیجه توجه به این عوامل، استفاده بیشتر از منابع و خدمات کتابخانه ها، جذب مخاطب و افزایش سطح آگاهی و اطلاعات عمومی مراجعان خواهد بود.

شناخت عوامل مؤثر بر ایجاد و به‌کارگیری ارتباط مؤثر توسط کتابداران کتابخانه ‌های عمومی کرمانشا

شیوا یاری

هدف: پژوهش حاضر درصدد است عوامل مؤثر در ایجاد و به کارگیری ارتباط مؤثر توسط کتابداران کتابخانه های عمومی را از دیدگاه کتابداران کتابخانه های عمومی شهر کرمانشاه شناسایی نماید.
روش/رویکرد پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد روش شناختی کیفی انجام شده و روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی است. داده ها با استفاده از مصاحبه عمیق گردآوری شده است. مشارکت کنندگان 19 نفر از کتابداران کتابخانه‏های عمومی شهر کرمانشاه در زمستان سال 1396 بودند. نمونه‏گیری به روش هدفمند انجام گرفت و تا اشباع اطلاعات ادامه یافت. برای تجزیه و تحلیل یافته ها از روش تحلیل محتوا استفاده شد. تحلیل داده‏ها هم زمان با جمع آوری اطلاعات انجام گرفت.
یافته‏ها: تجزیه و تحلیل داده‏های مصاحبه منجر به شکل‏گیری 106 مفهوم شد که در 20 مقوله فرعی و در نهایت در 3 مقوله اصلی عوامل فردی، عوامل برون کتابخانه‏ای و عوامل درون کتابخانه‏ای دسته‏بندی شدند. 20 مقوله فرعی عبارت‏اند از: ویژگی‏های اخلاقی و شخصیتی؛ ویژگی‏های ظاهری؛ مهارت ها و توانمندی‏ها؛ دانش حرفه‏ای؛ تجربه؛ ویژگی‏های دموگرافیک کتابداران؛ باورهای شخصی و نوع نگاه؛ شرایط روحی و جسمی کتابدار؛ عوامل فرهنگی؛ ویژگی‏های دموگرافیک مخاطبان؛ ویژگی‏های اخلاقی و شخصیتی مخاطبان؛ شرایط روحی و جسمی مخاطبان؛ ظرفیت و توان مخاطبان؛ نگرش مخاطبان نسبت به کتابخانه و کتابدار؛ نیاز و هدف مخاطبان؛ آموزش؛ رضایت شغلی؛ شرایط محیطی؛ امکانات و تسهیلات انسانی و فیزیکی و چارت سازمانی، قوانین و مقررات اداری.
نتیجه‏گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است برخی عوامل به عنوان موانع ارتباط مؤثر، اثر منفی بر ایجاد و تحقق ارتباط مؤثر دارند و برخی دیگر اثر مثبت. برخی عوامل، به طور مستقیم مهارت‏های ارتباطی هستند که باید فرا گرفته شوند و یا وجود آنها در فرد تقویت شود و برخی دیگر عواملی هستند که زمینه بروز و حفظ ارتباط مؤثر را فراهم می‏کنند.

ارائه مدلی کاربردی در قالب معیارهایی جهت ارزیابی وب‌سایت‌های سینمایی ایران

فاطمه زندیان

زمینه و هدف: امروزه وب سایت ها با کاربری های متنوع و متعدد، همه عرصه های اجتماعی، علمی، آموزشی، هنری، تجاری، اداری و ... را به کلی دگرگون کرده اند. در این میان عالم سینما هم از این پیشرفتِ فناوری بی نصیب نمانده است و انبوهی از وب سایت های سینمایی راه اندازی شده است تا سینمادوستان را در این زمینه یاری رسانند. کاربری یک وب سایت هر چه که باشد هدف اصلی و ب سایت ها، ارائۀ خدمات سریع و آسان و جلب رضایت کاربران است و این هدف، تنها با اطمینان از کارآیی آنها به دست می آید و بررسی عملکرد و سنجش کارآیی وب سایت ها، جز با ارزیابی آنها امکان پذیر نیست و تنها از این راه می توان به نقاط قوت و ضعف وب سایت ها پی برد و در مسیر اصلاح و تکمیل یا پیشرفت و توسعه آنها گام برداشت. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی وب سایت های سینمایی ایران براساس مدل هرم سه سطحی می باشد.
روش پژوهش: با استفاده از روش ارزیابانه تعداد 38 وب سایت سینمایی ایران با استفاده از دو سیاهه ارزیابی محقق ساختۀ معیارهای عمومی و تخصصی ارزیابی شده است. با استفاده از این دو سیاهه، نه معیار صفحه خانگی، ناوبری، محتوا، یافت پذیری، تعامل، خدمات اطلاع رسانی، خدمات ویژه، خدمات چندرسانه ای و خدمات مشتریان مورد ارزیابی قرار گرفته اند.
یافته ها: نتایج ارزیابی نشان داده است وب سایت های سینمایی ایران در قاعده مدل هرم سه سطحی که معیارهای عمومی قرار دارند در سطح خوب، در میانه هرم با معیارهای تخصصی مشترک در سطح مناسب و در رأس هرم که متشکل از معیارهای تخصصی ویژه است، در سطح مناسب می باشند.
نتیجه گیری: وب سایتی کاملاً سینمایی تلقی می شود که حداقل از دو معیار خدمات ویژه و خدمات مشتریان واقع در رأس هرم، یکی را به صورت کاملاً حرفه ای و کاربر پسند و در سطح بهترین وب سایت های مشابه خارجی در وب سایت خود داشته باشد. به نظر می رسد که وب سایت های سینمایی ایران در این مورد در ابتدای کار هستند و نیاز به فعالیت و کسب تجارب بیشتر دارند.

شناسایی و دسته‌بندی خودکار دستگاه‌ها و گوشه‌های موسیقی سنتی ایرانی: بررسی تحلیلی و تطبیقیِ پژوهش‌های انجام شده (پیشرفت‌ها و کاستی‌ها)

امیر وفائیان

زمینه و هدف: شناسایی و دسته بندی خودکار دستگاه ها و گوشه های موسیقی سنتی ایرانی، که بیش از یک دهه توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است، یکی از شاخه های حوزه بازیابی اطلاعات موسیقی محسوب می شود. گفتارِ حاضر با هدف مرور پژوهش های انجام شده در این حوزه و نیز تحلیلِ مسائل، رویکردها و موانعِ پیش رو انجام شده است.
روش پژوهش: رویکرد پژوهش، از نوع تحلیل محتوا و شیوۀ گردآوردی داده ها، بر اساس مطالعه اسنادی- کتابخانه ای بوده است.
یافته ها: اصلی ترین محدودیت ها و دلایل ناکارآمدی پژوهش های این حوزه را می توان ناشی از انجام پژوهش ها به صورت موازی و مجزّا، نبودِ پایگاه داده منسجم برای موسیقی ایرانی و نداشتنِ دانش کافی پژوهشگران از مبانی نظری موسیقی سنتی ایرانی دانست.
نتیجه گیری: بطورکلی، دو رویکردِ ماکرو و میکرو را می توان برای پژوهش های مرتبط با شناسایی خودکار موسیقی ایرانی متصور شد. عمده پژوهش هایی که تا کنون منتشر شده اند با رویکردِ ماکرو بوده و در آن صرفاً بر اساس اِشِل صوتیِ پنج دستگاهِ اصلی، سعی در تفکیک و شناسایی خودکارِ این دستگاه ها از یکدیگر داشته اند. از آنجا که تقسیم بندیِ دستگاه ها از اصالت لازم برخوردار نبوده و در این خصوص بینِ نظریه پردازان و موسیقی دان ها، از نظر تعداد دستگاه و مرزِ بین آنها اتفاق نظر وجود ندارد، انجامِ پژوهش هایی با رویکردِ میکرو، که در آن تأکید بر شناسایی خودکارِ گوشه ها بر اساسِ بررسی سیرِ ملودیِ جمله های مُعرّف هر گوشه است، پیشنهاد شده است.

واکاوی ابعاد رفتار اطلاع‌یابی مشارکتی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی در کتابخانه دیجیتال با تأکید بر دو سناریوی آسان و دشوار

محمود سنگری

زمینه و هدف: نیاز به شناخت و بررسی ابعاد رفتار اطلاع یابی مشارکتی نیازمند بررسی ویژگی های فردی، تفاوتهای بین افراد و نحوه درگیرشدن و ارتباطاتی است که در فرایند یک رفتار مشارکتی به وقوع می پیوندد. هدف از انجام این پژوهش، واکاوی ابعاد رفتار اطلاع یابی مشارکتی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی در کتابخانه دیجیتال با ارائه و بررسی ویژگی های این افراد در دو سناریوی آسان و دشوار است.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از رویکرد ترکیبی و مدل تبدیل داده ها استفاده شد. 60 نفر (30 جفت) از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه خوارزمی ورودی سال 1396-1395 با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی هدفمند به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. افراد در یک آزمایش با سناریوهای آسان و دشوار به اطلاع یابی مشارکتی از کتابخانه دیجیتال تبیان پرداختند.
یافته ها: یافته ها نشان داد که مدت زمان نسبتاً کمی صرف تعامل و مشورت با همکار یا کتابدار شده است. شرکت کنندگان با دشوار شدن سناریو، بیشتر در نقش مشورت گیرنده و نه مشورت دهنده ظاهر شده اند و بررسی وضعیت تقاضاهای کمک و راهنمایی نیز نشان داد که تقاضاها از نوع اجرایی بیشتر از تقاضاهای از نوع ابزاری ارائه شده اند.
نتیجه گیری: یافته های پژوهش تأییدکننده نقش پررنگ کتابدار در فرایند اطلاع یابی مشارکتی، امکان حضور مستقیم راهنمای انسانی متخصص در فضای کتابخانه دیجیتال به منظور پشتیبانی از کاربران در موقعیت های رفتار اطلاع یابی مشارکتی است.

تاثیر فنآوری اطلاعات و ارتباطات بر استفاده اطلاعات از سوی نخبگان: با رویکرد نوآورانه

مهناز قنبرزاده

چکیده
هدف، این پژوهش تبیین تاثیر فنآوری اطلاعات و ارتباطات بر نوآوری استفاده از اطلاعات در میان نخبگان و استعدادهای درخشان باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی بوده است.
روش شناسی، در این پژوهش از روش شناسی کیفی با رویکردی تفسیر گرایانه و با استفاده از نظریه زمینه استفاده شده است. در فرآیند ساخت نظریه زمینه ای سه مرحله کدگذاری داده ها وجود دارد: کد گذاری باز، کد گذاری محوری و کدگذاری گزینشی. گردآوری داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته حضوری با پرسش های از قبل طراحی شده انجام شده است که در صورت نیاز در حین پاسخگویی شرکت کنندگان به پرسش های مطرح شده، پرسش هایی در رابطه با پاسخ مصاحبه شونده مطرح شده است. جامعه مورد پژوهش، نخبگان و استعدادهای درخشان باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی است. برای انتخاب نمونه پژوهش از نمونه گیری هدفمند استفاده شد. حجم نمونه در حین کار مشخص شد، مصاحبه شوندگان 22 نفر از اعضای نخبه و استعدادهای درخشان باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی بوده است که با توجه به اعلام خصوصیات افراد مورد نظردر این پژوهش، از طریق نماینده باشگاه امکان دسترسی به این افراد فراهم شد.
یافته ها، نخبگان، با جستجوی زیاد اطلاعات، به پرورش ذهن کنجکاو خود می پردازند، به طوری که با مشاهده هر اطلاعاتی، آن را نادیده نمی گیرند و با گزینش اطلاعات از جز به کل به دنبال قطعه خالی پازل خود هستند. از طرفی اطلاعات را بر اساس مرتبط ترین، جدید ترین و یا بر اساس اهمّیت و اعتبار اطلاعات با استفاده از توانایی ذهنی و حافظه دیداری گردآوری می کنند. از طرف دیگر، در مراحل مختلف فرآیند استفاده از اطلاعات، با توجه به قابلیت ها و مهّم ترین ویژگی های ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات برای ذخیره، پردازش ، دستیابی به اطلاعات و...، از آنها استفاده می نمایند.
نتیجه گیری، فناوری اطلاعات و ارتباطات را به عنوان ابزارهای برای تسریع و سرعت بخشی به پیشرفت تحقیق و پژوهش خود می دانند، و هوش و استعداد، تفکر انتقادی و نگاه عمیق و بخصوص توانایی ذهنی خود را عامل اصلی خلاقیت و نوآوری عنوان کردند. از طرفی دیگر یکی از نگرانی ها و دغه غه های آنان، اعتماد، اطمینان و امنیت در هنگام استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات آنلاین نیز می باشد.
کلیدواژه، استفاده از اطلاعات، فنآوری اطلاعات و ارتباطات، نخبگان، نوآوری.

کتابخانه و اشاعه اطلاعات سلامت

صالح رحیمی

هدف: هدف این پژوهش تعیین نقش کتابخانه های عمومی و دانشگاهی در اشاعه اطلاعات سلامت به اعضا و مقایسه بین این دو نوع کتابخانه با یکدیگر است.

روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به روش پیمایشی انجام گرفته است. حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان، 379 نفر تعیین شد و با روش نمونه گیری سهمیه ای، پرسشنامه ها توزیع گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار اس پی اس اس انجام گرفت، و از آزمون های توصیفی و استنباطی جهت تحلیل داده ها استفاده شده است.

یافته ها: یافته ها نشان داد که با توجه به میانگین نمره مؤلفه های مورد آزمون، دریافت اطلاعات سلامت در کتابخانه ها نتایج قابل قبول و خوبی برای کاربران داشته است. هم چنین از نظر مقایسه بین کتابخانه عمومی و دانشگاهی و مؤلفه های اطلاعات سلامت از بین 5 مؤلفه (نقش کتابخانه، نتایج حاصل از دریافت اطلاعات سلامت، میزان مفید بودن، استفاده از منابع و موانع دسترسی)، از نظر مؤلفه ی موانع دسترسی به اطلاعات سلامت در کتابخانه بین کتابخانه های عمومی و دانشگاهی تفاوت معناداری وجود دارد. اما، 4 مؤلفه دیگر، تفاوت معناداری وجود ندارد. همچنین، بین جنسیت، سن، تحصیلات و شغل و استفاده از اطلاعات سلامت در کتابخانه رابطه معناداری مشاهده نگردید.

نتیجه گیری: کتابخانه نقش بسزایی در اشاعه اطلاعات سلامت دارد، اما به دلایلی از جمله آگاهی نداشتن کاربران از منابع اطلاعات سلامت موجود در کتابخانه و برخی موانع دسترسی به این منابع، بسیاری از کاربران از منابع اطلاعات سلامت کتابخانه استفاده نمی کنند. در نهایت، پیشنهاداتی با توجه به نتایج پژوهش برای بهبود نقش کتابخانه و استفاده بیشتر کاربران ارائه شده است.