http://hii.khu.ac.ir تعامل انسان و اطلاعات - مقالات نشریه - سال 1394 جلد2 شماره2 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1394/6/10 http://system.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=2485&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>زمینه و هدف</strong>: امروزه اینترنت و پایگاههای اطلاعاتی نقش مهمی را در رفتار اطلاع جویی افراد، خصوصاً دانشجویان تحصیلات تکمیلی ایفا می نمایند. کاربرانی که برای نوشتن پایان نامه خود از اینترنت و پایگاه های اطلاعاتی استفاده می نمایند، ممکن است همانند کاربرانی که اطلاعات را تنها در کتابخانه جست و جو می نمایند، رفتار نکنند و تفاوت های زیادی بین این دو دسته وجود داشته باشد. پژوهش حاضر به بررسی رفتار اطلاع جویی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی است که در حال نوشتن پایان نامه می باشند، می پردازد.</p> <p dir="RTL"><strong>روش</strong>: این پژوهش به صورت کمی و کیفی انجام شده است. داده های کمی با استفاده از پرسش نامه رفتار اطلاع جویی گردآوری و با استفاده از آمار تحلیلی (آزمون <span dir="LTR">t</span> و آزمون فریدمن) در معرض تحلیل قرار گرفت. و در تحلیل داده های کیفی نیز با روش تحلیل مضمون و مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام گرفته است. جامعه آماری شامل 100 نفر (50 دانشجوی مرد و 50 دانشجوی زن) انتخاب شدند.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته ها</strong>: نتایج در بررسی آزمون تی برای گروههای دختر و پسر نشان داد که تفاوت معناداری در هیچ کدام از ابعاد رفتار اطلاع جویی بین پسرها و دخترها وجود ندارد. نتایج آزمون فریدمن تفاوت در میانگین رتبه ها در ابعاد رفتار اطلاع جویی دانشجویان را نشان داد. با توجه به نتایج به دست آمده از این آزمون، به ترتیب: تأیید دانش پیشین، قضاوت ربط، خلق اندیشه نوین، زمان و تلاش برای جستجوی اطلاعات دارای بیشترین امتیاز تا کمترین امتیاز می باشند. نتایج تحلیل کیفی نشان داد که: بیشترین مشکلات دانشجویان مضامینی همچون استفاده از جستجوی مشارکتی و رفتار مشارکتی، دشواری در یافتن اطلاعات مرتبط، محدودیت زبانی منابع، تعدد اهداف، محدودیت شکلی منابع، ناآشنایی با منابع تخصصی، فقدان مهارت های سواد اطلاعاتی و صرف زمان زیاد جهت جستجو و به بیانی دیگر استمرار در جستجو از مشکلات دانشجویان می باشد.</p> <p><strong><span dir="RTL">نتیجه گیری</span></strong><span dir="RTL">: یافته های این پژوهش نشان داد که دانشجویان تحصیلات تکمیلی نه تنها مهارت های لازم را در استفاده از پایگاههای اطلاعاتی ندارند؛ بلکه با این پایگاه ها آشنایی کمی دارند؛ که این امر ناکارآمدی آنها در اطلاع جویی و ضعف سواد اطلاعاتی آنها را نشان می دهد. از این رو، موانع موجود در راه آشنایی و استفاده از پایگاه ها و مهارت آموزی برای جستجوی هدفمند ضرورت دارد.</span></p> محمود سنگری http://system.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=2486&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>زمینه و هدف</strong>: فرایند مدیریت اطلاعات شخصی متشکل از چهار فعالیت فراهم آوری، سازماندهی، نگهداری و بازیابی است. انجام این فرآیند با توجه به محدودیت های انسانی و گسترش فضای اطلاعاتی به امری طاقت فرسا تبدیل شده است. استفاده از فناوری و ابزارهای مرتبط با مدیریت اطلاعات شخصی، می تواند این چالش را تسهیل نماید.</p> <p dir="RTL">پژوهش حاضر با هدف بررسی رفتار مدیریت اطلاعات شخصی و فعالیت های چهارگانه آن در بین دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه بیرجند و مبتنی بر محیط رقومی انجام شده است.</p> <p dir="RTL"><strong>روش</strong>: روش انجام پژوهش پیمایشی و جامعه آماری کلیه دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه بیرجند در سال تحصیلی 93-1392 بود. برای گردآوری اطلاعات از پرسش نامه محقق ساخته استفاده شد.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته ها</strong>: نتایج نشان داد که به طور کلی رفتار مدیریت اطلاعات شخصی در بین دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه بیرجند کمتر از حد مطلوب است و بین رفتار مدیریت اطلاعات شخصی در حوزه های مختلف تحصیلی، همچنین در بین دانشجویان کارشناسی ارشد و دکترا تفاوت معنادار وجود دارد. بیشترین ابزار مورد استفاده برای نگهداری مجموعه شخصی رایانه، پرکاربردترین روش سازماندهی اطلاعات شخصی بر اساس نوع محتوا و متداول ترین روش بازیابی از مجموعه اطلاعات شخصی بازیابی بر اساس یادداشت هایی توضیحی بود.</p> <p><strong><span dir="RTL">اصالت/ ارزش</span></strong><span dir="RTL">: حیطه مدیریت اطلاعات شخصی، حیطه پژوهشی نسبتاً جدیدی است که تاکنون در ایران پژوهش های بسیار اندکی در این رابطه صورت گرفته است. پژوهش های انجام شده در ایران کمتر رفتار مدیریت اطلاعات شخصی را بررسی کرده اند و بیشتر ابزارها و عوامل تأثیرگذار بر مدیریت اطلاعات شخصی را مورد توجه قرار داده اند.</span></p> زهرا صالح نژاد http://system.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=2487&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>زمینه و هدف</strong>: این تحقیق با هدف شناسایی و تحلیل ویژگی های ساختاری و ظاهری و فعالیت های موردانتظار از یک وب سایت خدماتی- ترویجی بر اساس دیدگاه های صاحب نظران حوزه کشاورزی و علوم وابسته و مدیران سایت ها و وبلاگ های فعال در این حوزه در ایران انجام شده است.</p> <p dir="RTL"><strong>روش</strong>: تحقیق توصیفی و از نوع پیمایشی و جامعه آماری صاحب نظران حوزه کشاورزی و علوم وابسته و مدیران سایت ها و وبلاگ های فعال در این حوزه بودند که 310 نفر از آنان با شیوه نمونه<span dir="LTR"> </span>گیری طبقه<span dir="LTR"> </span>ای تصادفی با انتساب انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه بود که برای تعیین روایی آن از نظرات کارشناسان استفاده شد. پایایی آن نیز با ضریب آلفای کرونباخ 88/0 مورد تایید قرار گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار آماری <span dir="LTR">SPSS</span> انجام شد.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته ها</strong>: نتایج تحلیل عاملی دیدگاه های صاحب نظران در زمینه ویژگی های ساختاری و ظاهری یک وب سایت خدماتی- ترویجی کشاورزی به ترتیب به استخراج شش عامل کاربرمحوری و تعامل، در دسترس بودن و شفافیت محتوا، قابلیت تغییر ساختار با توجه به نیاز مخاطب، روزآمدی و صحت محتوا، منحصر به فرد بودن محتوا و جامعیت محتوا و در زمینه خدمات و فعالیت های مورد انتظار از یک وب سایت خدماتی- ترویجی کشاورزی به استخراج شش عامل ارائه تسهیلات بانکی و خدمات تعاملی، ارائه خدمات جامع و تخصصی (محتوایی و مشاوره ای)، بازاریابی برخط و معرفی کشاورزان و روستاهای نمونه، ارائه خدمات ترویجی و اطلاع رسانی، ایجاد شبکه اجتماعی و ارائه الگوهای موفق و رسیدگی به امور کشاورزان منجر شد.</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه گیری</strong>: به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات یکی از پدیده های کارساز در اجرای نقش ها و خدمات ترویج می باشد که منجر به ظهور ترویج مجازی گردیده است. کاربرد این فناوری در ترویج کشاورزی می تواند علاوه بر پاسخگویی به تقاضاهای روزافزون ذی نفعان، پتانسیل ها و فرصت های نوینی را برای ارتقای ظرفیت های خدمات رسانی به وجود آورده و موجبات توسعه ترویج کشاورزی را در فضای جدید فراهم آورد.</p> محمدرضا محبوبی http://system.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=2488&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>زمینه و هدف</strong>: تاکید بر مهارت های اطلاعاتی ویژگی مشترک دو مفهوم سواد اطلاعاتی و سواد سلامت است، این مهم نشان دهنده نوعی ارتباط بین سواد سلامت و سواد اطلاعاتی است. بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین سواد اطلاعاتی و سواد سلامت در میان کل دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد است.</p> <p dir="RTL"><strong>روش</strong>: این پژوهش از نوع کاربردی است که به روش پیمایشی با رویکرد توصیفی-همبستگی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش را دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد تشکیل می دهد (8500 نفر) که به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای 368 نفر به عنوان اعضای نمونه انتخاب شدند. برای بررسی وضعیت سواد سلامت دانشجویان از پرسشنامه استاندارد سواد سلامت (منتظری و دیگران، 1393) شامل ابعاد دسترسی، مهارت خواندن، فهم، ارزیابی، تصمیم گیری و به کارگیری اطلاعات سلامت بهره گرفته شد. برای سنجش سواد اطلاعاتی نیز از پرسشنامه محقق ساخته شامل ابعاد: تشخیص نیاز اطلاعاتی، مکان یابی اطلاعات، سازماندهی اطلاعات، و ارزیابی اطلاعات، استفاده شد. روایی ابزار ها از طریق مشورت با صاحب نظران و پایایی نیز با آزمون آلفای کرونباخ (با ضریب 863/0 برای پرسشنامه سواد سلامت و 912/0 برای پرسشنامه سواد اطلاعاتی) تأیید گردید.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته ها</strong>: نتایج پژوهش نشان داد، 25 درصد دانشجویان سواد سلامت ناکافی، 31/38 درصد سواد سلامت مرزی، و 69/36 درصد سواد سلامت کافی دارند. سطح سواد اطلاعاتی دانشجویان نیز بالاتر از سطح متوسط به دست آمد. همچنین یافته ها نشان داد، بین میزان سواد اطلاعاتی و سواد سلامت رابطه مثبت و معنادار وجود دارد و سواد اطلاعاتی حدود 40 درصد از تغییرات سواد سلامت را تبیین می کند. بررسی نحوه کسب اطلاعات مربوط به سلامت در جامعه مورد بررسی نیز نشان داد، بیشتر دانشجویان اطلاعات مربوط به سلامت را از طریق اینترنت و تعامل با دوستان به دست می آورند.</p> <p><strong><span dir="RTL">نتیجه گیری</span></strong><span dir="RTL">: با توجه به اینکه سواد اطلاعاتی بر مهارت های اطلاعاتی از کسب اطلاعات تا ارزیابی و استفاده از اطلاعات تاکید دارد، توسعه مهارت های سواد اطلاعاتی در دانشجویان می تواند زمینه افزایش سواد سلامت آن ها را نیز فراهم سازد. بر این اساس، کتابخانه ها می توانند با آموزش مهارت های سواد اطلاعاتی به کاربران، به ارتقاء سواد سلامت دانشجویان کمک نمایند. در مقاله حاضر به تعدادی از مهم ترین برنامه هایی که کتابخانه ها می توانند در راستای توسعه سواد اطلاعاتی و سواد سلامت انجام دهند، اشاره شده است</span></p> ابوالفضل طاهری http://system.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=2489&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>زمینه و هدف</strong>: هدف پژوهش حاضر شناسایی فرایند اطلاع یابی و چگونگی اولویت دهی و استفاده ی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهید چمران اهواز از منابع اطلاعاتی و شناسایی نقش برخی ویژگی های جمعیت شناختی دانشجویان در فرایند اطلاع یابی و استفاده از منابع اطلاعاتی است.</p> <p dir="RTL"><strong>روش</strong>: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی است که به روش پیمایشی و با بررسی رفتار اطلاع یابی 298 نفر که به روش<br> نمونه گیری تصادفی طبقه ای نسبی انتخاب شدند، انجام شد. ابزار گرداوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته است که پس از تعیین روایی و پایایی آن، به صورت حضوری میان دانشجویان توزیع و سپس گردآوری شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها، از آمار توصیفی و استنباطی با کمک نرم افزار <span dir="LTR">SPSS</span> استفاده شد.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته ها</strong>: نتایج نشان می دهد که دانشجویان به ترتیب از منابع الکترونیکی، چاپی، و انسانی برای &quot;رفع نیازهای اطلاعاتی&quot; و برای &quot;روزآمدسازی اطلاعات&quot; خود بهره می برند، اگرچه دانشجویان برای رفع نیازهای اطلاعاتی خود از میان منابع انسانی ابتدا با متخصصان مشورت می کنند، ولی برای روزآمدسازی اطلاعات خود، ابتدا به همکلاسی ها و دوستان خود مراجعه می کنند. دانشجویان به طور متوسط هفته ای 11/25 ساعت از اینترنت استفاده می کنند. اکثر افراد مورد بررسی معتقدند که فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی در کاهش مراجعه آنان به کتابخانه نقش داشته است. آنان از کتابداران در مرحله ی نخست برای جایابی کتاب ها یا اسناد و جست وجوی اطلاعات کمک می طلبند. دانشجویان در فرایند اطلاع یابی با مشکلاتی مانند پراکندگی اطلاعات در مکان های بسیار مختلف، گران بودن تهیه منابع اطلاعاتی، و موجود نبودن آخرین اطلاعات مواجه هستند.</p> <p><strong><span dir="RTL">نتیجه گیری</span></strong><span dir="RTL">: علی رغم تأثیر فناوری های جدید بر میزان مراجعه حضوری دانشجویان به کتابخانه های دانشگاهی، تمام انواع منابع اطلاعاتی همچنان مورد استفاده ی دانشجویان است. تنوع اهداف جست و جوی اطلاعات عاملی در تعیین نوع منبع اطلاعاتی است و دانشجویان با مدنظر قرار دادن نوع نیاز و شرایطی که در آن قرار دارند، نوع منبع اطلاعاتی را مشخص کرده و از آن استفاده می نمایند.</span></p> زاهد بیگدلی http://system.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=2491&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>زمینه و هدف</strong>: هدف از این مطالعه شناخت رفتار مطالعه مقاله های مجله های علمی اعضای هیئت علمی دانشگاه های دولتی وزارت علوم تحقیقات و فناوری است.</p> <p dir="RTL"><strong>روش</strong>: این پژوهش با روش پیمایش و با استفاده پرسشنامه برخط انجام شد. جامعه پژوهش شامل اعضای هیئت علمی شاغل در رشته های مهندسی الکترونیک، مهندسی شیمی و مهندسی مکانیک؛ فیزیک، شیمی و ریاضی؛ مدیریت، روانشناسی و علوم اجتماعی در دانشگاه های وزارت علوم تحقیقات و فناوری است که دارای آدرس پست الکترونیکی در سایت دانشگاه مربوطه بودند.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته ها</strong>: اعضای هیئت علمی از نسخه الکترونیکی مجلات خارجی خیلی زیاد استفاده می کنند و در نقطه مقابل از نسخه چاپی مجلات داخلی استفاده خیلی کمی دارند. هم چنین آن ها در تلاشند تا از آخرین دستاوردهای علمی حوزه تخصصی خود آگاهی داشته باشند بطوری که آخرین مقاله مورد مطالعه بیش از ۸۰ درصد آن ها مربوط به سال های ۲۰۱۴ و ۱۳۹۳ بوده است. از نظر حوزه موضوعی نیز تفاوت معنی داری در میزان مطالعه مقالات مشاهده نشد. بین تعداد مقالات خارجی مطالعه شده عضو هیئت علمی و تعداد مقالات خارجی منتشره وی، نیز همبستگی معنادار مثبتی برقرار بود. هم چنین اکثریت آنها به شیوه جستجو در وب از وجود مقاله مطلع می شوند.</p> <p><strong><span dir="RTL">نتیجه گیری</span></strong><span dir="RTL">: اعضای هیئت علمی از انتقال رویه انتشار مقالات از چاپی به الکترونیکی رضایت کامل دارند</span>.<span dir="RTL"> آنها برای رؤیت پذیری در سطح جهانی تلاش می کنند</span>.<span dir="RTL"> تفاوت های میان رشته ای در رفتار مطالعه اعضای هیئت علمی وجود دارد</span></p> مریم خسروی http://system.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=2492&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>زمینه و هدف</strong>: در هر حوزۀ مطالعاتی، تعاریف اولیه سنگ بنای سایر مطالعات را می<span dir="LTR">&lrm;</span>سازند و به آنها جهت می<span dir="LTR">&lrm;</span>دهند. مقالۀ حاضر نیز قصد دارد با تحلیل مفهومی تعاریف و دسته<span dir="LTR">&lrm;</span>بندی<span dir="LTR">&lrm;</span>های انجام شده از حوزۀ &laquo;اخلاق اطلاعات&raquo;، ضمن شناسایی نقاط عزیمت تعاریف، تعریف جدیدی از این مفهوم ارائه کند تا بتواند پایه<span dir="LTR">&lrm;</span>ای برای مطالعات آتی باشد.</p> <p dir="RTL"><strong>روش</strong>: روش پژوهش حاضر کتابخانه<span dir="LTR">&lrm;</span>ای یا سندی است و از رویکرد تحلیل مفهومی برای بررسی استفاده شده است. بر این اساس، کلیۀ متون نظری حوزۀ اخلاق اطلاعات در پایگاه<span dir="LTR">&lrm;</span>های مقالات فارسی و انگلیسی شناسایی شد و پس از گردآوری حدود 1390 مقاله، به جست<span dir="LTR">&lrm;</span>وجوی تعاریف و دسته<span dir="LTR">&lrm;</span>بندی<span dir="LTR">&lrm;</span>های انجام شده و تحلیل نقاط عزیمت و پیش<span dir="LTR">&lrm;</span>فرض<span dir="LTR">&lrm;</span>های آن اهتمام گردید و 20 نویسنده که به تعریف منسجم از اخلاق اطلاعات پرداخته بودند شناسایی و آثار آنها به دقت مطالعه گردید. سپس با یک دید نظری - جامعه<span dir="LTR">&lrm;</span>شناختی، با تکیه بر آراء ژاک دریدا و پیر بوردیو، تعریف و دسته<span dir="LTR">&lrm;</span>بندی جدیدی از حوزۀ اخلاق اطلاعات ارائه شد.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته ها</strong>: یافته<span dir="LTR">&lrm;</span>ها نشان داد که 20 تعریف و دسته<span dir="LTR">&lrm;</span>بندی اصیل از مفهوم &laquo;اخلاق اطلاعات&raquo; صورت گرفته است که عموماً از فن<span dir="LTR">&lrm;</span>آوری اطلاعات و ارتباطات، و علم اطلاعات (کتابداری و اطلاع<span dir="LTR">&lrm;</span>رسانی) عزیمت کرده<span dir="LTR">&lrm;</span>اند؛ هر چند تعاریفی با رویکردهای حقوقی، مارکسی، اسلامی، و اجتماعی نیز وجود داشته است. دو مفهوم &laquo;جایگاه&raquo; و &laquo;دسترسی&raquo; در همۀ تعاریف، مفاهیم کلیدی بودند به طوری که هر تعریف با توجه به موضع تئوریک مؤلف به تعریف پرداخته بود و دوم اینکه کنترل دسترسی، مفهومی کلیدی در تعاریف بود. با جستجوی نظریات سعی شد که این دو مفهوم بر پایۀ نظریات موجود در قالب تعریفی جدید مفهوم<span dir="LTR">&lrm;</span>سازی گردد. پس از جستجو در نظریات، مفهوم دریدائی &laquo;پرسش از پرسش<span dir="LTR">&lrm;</span>ها&raquo; و مفهوم بوردیوئی &laquo;جایگاه&raquo; متناسب تشخیص داده شد. برای مفهوم کلیدی دسترسی نیز بر اساس آراء فوکس (1393) سعی شد یک دسته<span dir="LTR">&lrm;</span>بندی اجتماعی بر اساس تولید و مصرف اطلاعات ارائه شود؛ طوری که بتوان مفهوم دسترسی را در آن جای داد. بنابراین، افراد بر پایۀ تولید و مصرف اطلاعات به گروه<span dir="LTR">&lrm;</span>های مصرف<span dir="LTR">&lrm;</span>کنندۀ اطلاعات، مصرف<span dir="LTR">&lrm;</span>کنندۀ تولیدگر، تولیدکنندۀ اطلاعات و حاکمان تقسیم شدند. بر این اساس، مسائل سرقت اطلاعات و امنیت اطلاعات بیشتر جزو مسائل اخلاقی مورد توجه تولیدکنندگان اطلاعات و حاکمان است؛ مسائل حریم خصوصی، حقوق مالکیت فکری و سرقت علمی بیشتر مطالبۀ اخلاقی مصرف<span dir="LTR">&lrm;</span>کنندگان تولیدگر و تولیدکنندگان اطلاعات است و مسائل آزادی دسترسی به اطلاعات و سانسور و کنترل محتوا دغدغه<span dir="LTR">&lrm;</span>های اخلاقی مصرف<span dir="LTR">&lrm;</span>کنندگان اطلاعات و سپس مصرف<span dir="LTR">&lrm;</span>کنندگان تولیدگر به حساب می<span dir="LTR">&lrm;</span>آید.</p> <p dir="RTL"><strong>اصالت/ارزش:</strong> اصالت مقالۀ حاضر در تلاش برای بررسی جامع تعاریف و ارائۀ رویکردی جدید در تعریف اخلاق اطلاعات است. با استفاده از تعریف حاضر می<span dir="LTR">&lrm;</span>توان تحلیل کرد که هر پرسش و مطالبه دربارۀ اخلاق اطلاعات از چه جایگاهی برخاسته و آن جایگاه، چه پیش<span dir="LTR">&lrm;</span>فرض<span dir="LTR">&lrm;</span>هایی را در اتخاذ موضع اخلاقی با خود به همراه خواهد آورد.&nbsp;</p> مهدی شقاقی